Kızılçam (Pinus brutia Ten.) ormanlarında bitkilerin yanabilirliğinin popülasyon, tür ve komünite düzeyindeki değişkenliği ve bu değişkenliğin yangın rejimi ile ilişkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURSEMA AKTEPE
Danışman: Çağatay Tavşanoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bitkilerin yanabilirlik özellikleri, yangına eğilimli ekosistemlerdeki bitki topluluklarının yangın rejimleriyle olan ilişkisini anlamak için önemlidir. Son yıllarda yapılan çalışmalar, yanabilirlik ile ilgili bitki fonksiyonel karakterlerinin popülasyonlar arasında değişkenlik gösterdiğini ve bu değişkenlikten yangın rejiminin sorumlu olabileceğini ileri sürmüşlerdir. Bu tez kapsamında, ekosistem dinamiklerinin şekillenmesinde yangının önemli bir rol oynadığı Akdeniz ekosisteminde bulunan Kızılçam (Pinus brutia Ten.) orman altı odunsu florasını oluşturan baskın maki türlerinin yanabilirliklerinin tür, popülasyon ve komünite düzeyinde araştırılması, yanabilirlik karakterlerinin farklı yangın rejimleri altında nasıl değiştiğinin ortaya çıkarılması ve incelenen türlerin yangına karşı gösterdikleri tepkilerin temel yanabilirlik bileşenlerine göre sınıflandırılması amaçlanmıştır. Bitki yanabilirliği bu çalışmada, bitki yanabilirlik karakterlerindeki türler arası ve tür içi değişkenlik, bu karakterlerin yangın rejimlerine bağlı olarak gösterdikleri değişim ve yanabilirlik bileşenleri ile arasındaki ilişki olmak üzere üç ana bölüm altında incelenmiştir. Arazi çalışmaları, Türkiye'nin en sık orman yangını görülen iki ili olan Muğla ve Antalya sınırları içerisinde yer alan olgun Kızılçam ormanlarında yürütülmüştür. Bitkilerin yanabilirliğini etkileyen dokuz bitki karakteri (yaprak kıvrıklığı, yaprak nem içeriği, özgül yaprak alanı, yaprak kuru madde miktarı, dallanma yapısı, yaprak kalınlığı, kaba / ince yanıcı madde oranı, ölü / ince yanıcı madde oranı, ölü / canlı yanıcı madde oranı) ile ilgili arazide ve laboratuvarda ölçümler gerçekleştirilmiştir. Yaprak karakterleri ve yanabilirlik bileşenleri arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılabilmesi için farklı türlere ait yapraklar deneysel olarak yakılmış ve herhangi bir ateşleme kaynağı kullanılmadan ortalama 400 - 430 ºC'lik sıcaklıktaki kül fırını kullanılarak tür düzeyinde yanabilirlik sınıfları ortaya çıkarılmıştır. Yanabilirlikle ilişkili bitki karakterlerinin farklı alanlardaki bitki komüniteleri, türleri ve popülasyonları arasında nasıl değiştiği ortaya çıkarılmış, ayrıca yanabilirlik bileşenleri (tutuşabilirlik, sürdürülebilirlik, yanıcılık ve tüketilebilirlik) ile ilişkileri tespit edilmiştir. Bulgular, incelenen tüm yanabilirlik karakterlerinin türler arasında istatistiksel olarak anlamlı seviyede değişkenlik gösterdiğini ortaya koymuş ve yangına eğilimli Akdeniz Kızılçam ormanlarındaki bitkilerin yanabilirlik stratejilerinin türe özgü olduğunu ortaya çıkarmıştır. Tezden elde edilen bulgular, yanabilirlik özelliklerinin yangına eğilimli ekosistemlerdeki bitki türlerinin ekolojisini ve evrimini anlamak için dikkate alınması gereken önemli bir biyolojik karakter olduğu fikrini desteklemektedir. Yangına eğilimli alanlarda kolay yanabilen ya da yangına dayanıklı bitkilerin ve bu bitkilerin sahip olduğu karakterlerin yanabilirlikle ilişkisinin ortaya çıkarılması, yangın sonrası orman restorasyonunda, gerektiğinde yangına dayanıklı bitki toplulukları oluşturulmasında ve Kızılçam ormanlarında gelecekteki yangın tehlikesini azaltmak için türlerin seçimine yardımcı olacaktır. Anahtar Kelimeler: Bitki Fonksiyonel Karakterleri, Değişkenlik, Orman Yangını, Pinus brutia, Yanabilirlik, Yangın Rejimi