Verbal humor processing in Turkish: An eye tracking study on the influence of set effects and the reading patterns in jokes
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İngiliz Dilbilimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: METİN ÖZDEMİR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZEYNEP DOYURAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bilişsel dilbilim alanında sözlü mizah üzerine yapılan çalışmaların, bilişsel süreçleri açıklamada önemli katkıları olmuştur. Anlamsal şemalar aracılığı ile mizahı açıklamaya çalışan dilbilimsel yaklaşımlar (Attardo, 1997, 2001; Attardo ve Raskin, 1991; Coulson, 2001; Raskin, 1985) bu alana yeni bir bakış açısı sunmuştur. Fıkralar anlam bulanıklığı içerdikleri için bu bilişsel süreçleri açıklamada önemli rol oynarlar. Bu çalışmanın amacı fıkraların anlamsal işlemlenmesi sırasında kullanılan bilişsel süreçleri ortaya çıkarmaktır.Çalışma için iki deney yapılmıştır. İlk deneyde kullanılan yöntem göz izleme aracıyla sözcük düzeyinde anlam bulanıklığı içeren kısa fıkraların iki farklı grup tarafından nasıl işlemlendiğini araştırmaktadır. Deneyden önce bir gruba (n=18) kısa fıkra okuyacakları söylenerek yönlendirme yapılmış, ikinci gruba (n=18) okuyacakları parçalarla ilgili bilgi verilmemiştir. Okuyacağı parça konusunda beklentileri şekillenen deneklerin okuyacağı tümcelerin içeriği hakkında herhangi bir bilgisi olmayan deneklerden farkı incelenmiş, fıkralarda anlam canlanmasının ne derece stratejik ya da otomatik kontrole bağlı olduğu geri dönüş sayısına ve fıkra anlamı taşıyan sözcüklerdeki toplam odaklanma süresine bakılarak karşılaştırılmıştır. Ardından, toplanan veriler yüzde ve istatistiksel analizler yoluyla değerlendirilmiştir.İkinci deneyde ise fıkra işlemlenmesinin geliştirilmiş dilbilimsel şema kuramlarına (Raskin, 1985; Attardo ve Raskin, 1991; Attardo, 1997; 2001) uygunluğu ölçülmüştür. Bu deneyde de, deneklere kısa fıkralar ve bu fıkraların gülmece içermeyen türleri okutulmuş (küçükken bana yaramaz diyorlardı artık büyüdüm ve yarabiliyorum / küçükken bana yarama diyorlardı artık büyüdüm ve uslandım) bu iki tümce arasındaki fark aynı şekilde geri dönüş sayısı ve toplam odaklanma süreleri açısından incelenmiştir.İlk deneyin sonucunda, fıkralarda anlam canlanmasında otomatik kontrolün önemli olduğu bulgulanmıştır. Fıkra okuyacakları söylenmeyen deneklerde tümce içinde daha az geri dönüş ve anlam bulanıklığı olan sözcüklerde daha az odaklanma süresi gözlemlenmiştir. İkinci deney sonucunda ise kısa fıkra okuyan denekler, bu fıkraların gülmece içermeyen türlerine kıyasla odaklanma süresi ve geri dönüş sayısı bakımından daha fazla zaman harcamışlardır ve bu sonuç dilbilimsel mizah kuramları (Raskin, 1985; Attardo ve Raskin, 1991; Attardo, 1997; 2001; Coulson, 2001) ile örtüşmektedir.