Kağıt sanatları ve Kalender Paşa: I. Ahmed Albümü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NİL BAYDAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SERPİL BAĞCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın konusunu, Kalender Paşa'nın (öl. 1616) Sultan I. Ahmed (s. 1603-1617) için hazırladığı güzel yazı, kâğıt oyma ve çeşitli içeriklerde resimlerin derlemesi olan ve bugün Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi'nde (TSMK) bulunan I. Ahmed Albümü (B. 408) oluşturmaktadır. Kalender Paşa'nın yaptığı bilinen ya da Ona atfedilen ve TSMK koleksiyonlarında bulunan diğer iki albüm (H. 2171, B. 409) ve Fâlnâme'si (H. 1703) de teknik açıdan karşılaştırılmıştır. İçerikleri, hazırlanma süreç ve amaçları birbirinden farklı olan bu albümleri Kalender Paşa birbirine benzer bir düzende ve biçimde tasarlamıştır. Kalender Paşanın kendi albümleri dışında karşılaştırma için TSMK koleksiyonunda yer alan H. 2248, H. 2165, H. 2156, H. 2153, H. 2160 numaralı albümler ile New York Metropolitan Sanat Müzesi (MET) koleksiyonunda yer alan 67.266.7 numaralı Bellini Albümü'nün H2171'den çıktığı düşünülen sayfaları incelenmiştir. İstanbul Üniversitesi Nadir Eserler Kütüphanesi (İÜNK) F.1423 ve F. 1426 albümleri genel teknik yapıları bakımından, Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi (SYEK) Sultan Ahmed I koleksiyonundaki ciltler ile yine SYEK Hamidiye ve Murakka koleksiyonlarında yer alan çeşitli murakkalar ise yapım tekniklerinin karşılaştırılması amacıyla incelenmiştir. Geçmişte ya da döneminde üretilen güzel yazı, tezhip ya da kâğıt oyma örneklerinin, resimlerin, dini, tarihi, edebi metin ya da şiirlerin tek ya da birlikte bir sayfa üzerine yerleştirilmesi ile hazırlanan albümler aynı zamanda bu tek sayfa halindeki çalışmaların korunmasını da sağlar. Kimi albümlerin başında yer alan önsözler, bunların sultanlar, şehzadeleri ya da önemli bürokratlar için / tarafından hazırlandığını anlatır. Bu güne kadar önsözlerinin ve içeriklerinin irdelendiği çalışmalar yapılmış olmakla birlikte, albümlerin hazırlanma süreçleri hakkında yapılmış kodikolojik (yazma eser bilimi) çalışma yok denecek kadar azdır. Saray nakkaşhanesinde farklı görev yapan sanatkârlar yazma eserlerin hazırlanması için birlikte çalışır. Ancak bu çalışmanın konusu olan Albümün cildinden tezhibine kadar tamamının Kalender Paşa tarafından yapıldığı düşünülmektedir. Kalender'in hazırladığı albümlerin başına yerleştirdiği metinler, önsözler, sanatçıyı ve 'işini' takdim etmesinin yanında bu tasarım süreci hakkında da ipuçları sunar. I. Ahmed Albümünün yapım tekniklerinden yola çıkılarak, bu tür albümlerinin hazırlanması sürecindeki teknik detaylar ortaya konulacaktır. Kodikolojik çalışma için konservasyon alanında bilinen belgeleme yöntemleri kullanılmıştır. Analizler için herhangi bir örnek almak mümkün olmadığından kâğıt sanatlarının detayları yalnızca görsel inceleme ile ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: Albüm, Murakka, Kodikoloji, Kalender Paşa, Yazma Eser Bilimi, Vasl, Kat'ı, Kâğıt Boyama, Sultan I. Ahmed, Kıyafet Albümü.