Farklı başarı düzeylerindeki okullarda 9 ve 12. sınıf öğrencilerinin ekosisteme ilişkin öğrenme düzeyleri ve sürdürülebilir çevre bilinci ile ilişkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İPEK DERMAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): NURAY SENEMOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyamızda her geçen gün giderek artan insan nüfusunun aksine doğal kaynak sayısının azalması bilinen bir gerçektir. Kendi yaşam standartlarını yükseltme hırsıyla doğal kaynakları bilinçsizce tüketen insanoğlu ne yazık ki bir süre sonra çevre sorunlarının önüne geçilemez bir boyuta ulaşacağının farkında değildir. Çevre sorunlarının çözümü için, bütün insanların çevre konusunda tüketim alışkanlıklarını değiştirmeleri gerekmektedir. Çevre bilincinin kazandırılmasında okul öğrenmelerinin yeri yadsınamaz. Bu noktada eğitim programlarında yer alması gereken çevre eğitimi yaşamsal bir öneme sahiptir. Bu nedenle çevre sorunlarını önleme ve çözmede öğrencilerin aktif katılımını sağlayan, çevre eğitimini disiplinler arası yaklaşımla ele alan ortaöğretim programlarına ve bu programlar çerçevesinde etkili öğretme-öğrenme ortamlarının düzenlenmesine büyük gereksinim vardır. Bu araştırma ile öğrencilerin biyoloji dersi ekosistem konularındaki öğrenme düzeyleri ile sürdürülebilir çevre bilinci düzeyleri ve aralarındaki ilişkinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Öğrencilerin öğrenme düzeylerinin ve sürdürülebilir çevre bilinci düzeylerinin cinsiyetlerine, okul başarı düzeylerine ve tercih etmek istedikleri meslek alanına göre farklı olup olmadığı araştırılmıştır. Ek olarak öğrencilerin sürdürülebilir çevre bilinci davranışlarını hangi ortamlarda edindiklerine ilişkin düşünceleri belirlenmeye çalışılmıştır. Araştırma Ankara ili merkez ilçelerine bağlı liseler arasından tabakalı örnekleme yöntemi ile alt, orta ve üst başarı düzeyinde seçkisiz örnekleme yoluyla seçilmiş 9 okulda 9. sınıf (n=403) ve 12. Sınıf (n=382) öğrencilerinden toplam n=785 öğrenci ile yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak çalışma kapsamında araştırmacı tarafından geliştirilen çoktan seçmeli 32 maddelik ekosistem konuları başarı testi, 10 maddelik sürdürülebilir çevre bilinci ölçeği ve sürdürülebilir çevre bilincinin hangi ortamlarda edinildiğini belirlemeye yönelik bir bilgi formu kullanılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin ekosistem konuları öğrenme düzeyleri ve sürdürülebilir çevre bilici düzeyleri yeterli bulunmamış; ayrıca iki değişken arasındaki ilişkinin pozitif yönde düşük düzeyde olduğu belirlenmiştir. Öğrencilerin ekosistem konuları öğrenme düzeyleri 12. sınıftaki öğrenciler, kız öğrenciler, fen alanındaki meslekleri tercih etmek isteyen öğrenciler ve üst başarı düzeyindeki okullarda öğrenim gören öğrenciler lehine anlamlı bulunurken; sürdürülebilir çevre bilinci düzeyi 9. sınıftaki öğrenciler, kız öğrenciler, fen alanındaki meslekleri tercih etmek isteyen öğrenciler lehine anlamlı bulunmuştur. Ancak okulların başarı düzeyinin sürdürülebilir çevre bilinci düzeyinde anlamlı bir fark yaratmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 9 ve 12. sınıf öğrencilerinin sürdürülebilir çevre bilinci davranışlarını, en çok televizyon, biyoloji dersi, aile ve internet; en az ise diğer dersler, arkadaşlar ve bilimsel dergiler yoluyla edindikleri gözlenmiştir. Araştırma sonuçlarının, programın çevresel sorunların çözümünde görev alabilen, çevreciliği bir yaşam felsefesi olarak benimsemiş, ekolojik kültürü yüksek, sorumlu tüketici özelliklerine sahip bireyler yetişmesi hedefine ulaşmadaki etkililiği hakkında bir ipucu olma niteliği taşıdığı düşünülmektedir. Araştırmanın bulguları doğrultusunda, ortaöğretim sürecinde öğrencilerin yeterli düzeyde ekosistem bilgisi ve sürdürülebilir çevre bilinci edinemedikleri söylenebilir. Araştırmadan elde edilen bulgulara dayalı olarak, sürdürülebilir çevre bilincine sahip bireyler yetiştirebilmek amacıyla programdaki hedeflerin yeniden gözden geçirilmesi ve öğrencilerin ekosisteme ilişkin öğrenmelerini performansa dönüştürebilmelerini sağlayıcı öğretme-öğrenme ortamları düzenlenmesine önem verilmesi gerektiği düşünülmektedir.