Probleme dayalı öğrenmenin akademik başarıya etkisi: Bir meta-analiz çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MİRAY DAĞYAR
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): MELEK DEMİREL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde problem çözen, tartışan, sorgulayan, değiştiren, liderlik yapabilen, bilgiyi biriktirmek yerine kullanabilen bireylere ihtiyaç duyulması, bir konuyla ilgili hazırlanan senaryo üzerinde öğrencilerin gruplar halinde çalışmasını sağlayan probleme dayalı öğrenme yaklaşımının (PDÖ) değerini ortaya çıkarmaktadır. PDÖ' nin başarı üzerindeki etkililiğini belirlemeyi amaçlayan, bağımsız deneysel çalışmalarda, bir tek çalışmaya, sıklıkla bir tipteki uygulama veya işleme odaklanılmaktadır. Bilimsel olarak araştırılmak istenilen herhangi bir konuda yapılan tek bir çalışmanın da önemli bir sorunu çözmede eksik kalabileceği ya da kesin yargıya varmada tam güven veremeyeceği düşünülmektedir. Ayrıca, aynı konuda yapılmış çok sayıdaki çalışmaların bir bütün halinde yorumlanamaması da bir eksiklik oluşturabilmektedir. Alan yazında farklı alanlarda, farklı derslerde ve farklı öğrenci grupları üzerinde yapılmış deneysel çalışmalarla PDÖ' nin başarı üzerindeki etkisini ortaya koyan çok sayıda çalışmanın olması, bu çalışmaların meta-analizinin yapılması ihtiyacını doğurmuştur. Bundan dolayı yapılan çalışmada, bağımsız çalışmalardan elde edilen bulguların, meta-analiz yöntemiyle bütünleştirilerek daha büyük bir çalışmaya dönüştürülmesi, alan yazına katkı sağlayacağı düşünülerek gerekli görülmüştür. Çalışmanın amacı; PDÖ yaklaşımının öğrencilerin akademik başarısı üzerindeki etkisini belirlemektir. Ayrıca çalışmada, PDÖ' nin akademik başarı üzerindeki etkisinin; çalışmanın durumu, yayım yılı aralığı, uygulamayı yapan kişi, grupla/bireysel PDÖ, grup büyüklüğü, uygulamanın yapıldığı bilim alanı, öğrencilerin öğrenim düzeyi, deney grubunda uygulanan PDÖ, uygulama süresi, araştırma modelleri, kontrol grubunda uygulanan yaklaşım ve uygulamanın yapıldığı ülke değişkenlerine göre farklılık gösterip göstermediğini belirlemek amaçlanmaktadır. Çalışmada meta-analiz yönteminden yararlanılmıştır. Meta-analiz, benzer çalışmaların sonuçlarını tutarlı ve uyumlu bir şekilde bir araya getiren istatistiksel bir yöntemdir. Çalışmada belirlenen kriterlere bağlı olarak meta-analize alınabilecek araştırmalar incelenmiş ve kriterleri karşılayan 118 çalışmaya ulaşılmıştır. Çalışmaların etki büyüklükleri ve birleştirilmiş etki büyüklüğü Comprehensive Meta Analysis v2.0 (CMA) İstatistiksel Paket programı kullanılarak hesaplanmıştır. Araştırmadan elde edilen sonuçlar şu şekildedir: 1.Araştırmanın betimsel analizi sonucunda; •Çalışmanın meta-analizine 1997-2014 yılları arasında yapılmış, PDÖ yaklaşımının akademik başarı üzerindeki etkisini araştıran çalışmalar dahil edilmiştir. •Belirlenen yıl aralığı içinde, 2010 yılına kadar her yıl ilgili konuda yapılmış çalışma sayısının arttığı, sonraki yıllarda ise yapılan çalışma sayısının azalmaya başladığı belirlenmiştir. •Deney gruplarında, PDÖ' nin uygulaması, en çok öğretmen ve öğretim elemanları tarafından yürütülmüş ve uygulamaların araştırmacının kendisinden daha çok uygulamanın yapıldığı dersin öğretmeni tarafından gerçekleştirildiği belirlenmiştir. •PDÖ uygulamalarında öğrencilerin bireysel çalışmalarından daha çok gruplar halinde çalışmalarını amaçlayan araştırmalar çoğunluktadır. •Gruplar halinde yürütülen PDÖ uygulamalarında, en fazla 4-6 öğrenciden (orta büyüklükte) oluşan gruplarla uygulamalar yapılmıştır. •Deney gruplarında daha çok 50 kişiden az örneklemler üzerinde uygulamalar yapıldığı dikkati çekmektedir. •PDÖ yaklaşımının uygulaması en çok fen bilimleri ve sosyal bilimler alanlarında yapılmıştır. •Uygulamaların yapıldığı öğrenim düzeyi açısından, en fazla lisans düzeyinde, en az da ilkokul düzeyinde çalışılmıştır. •PDÖ uygulamaları en çok 17-48 saatlik; en az da 49 saat ve üstü zaman aralıklarında yapılmıştır. •Çalışmaya, 109 kontrol gruplu gerçek deneme ya da yarı deneme model türünde, 9 tane de deneme öncesi tek gruplu öntest-sontest model türünde yapılmış araştırmaların bulguları eklenmiştir. •Deney gruplarında en çok geleneksel PDÖ' nin uygulandığı sonucuna ulaşılmıştır. •Kontrol gruplarında ise en çok geleneksel öğrenme işe koşulmuştur. 2.Rastgele etkiler modeline göre meta-analize dahil edilen çalışmaların başarıya olan etki büyüklükleri ortalaması (g) 0.62 olarak hesaplanmıştır. Bu bulguya göre, PDÖ' nin, akademik başarıyı arttırma açısından orta düzeyde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 3.Çalışmanın yayım yanlılığı durumunu ortaya çıkarmak için yapılan analizler sonucunda, meta-analiz çalışmasında yayım yanlılığı olmadığı belirlenmiştir. 4.PDÖ' nin öğrenci başarısına olan etki büyüklüğü düzeyi, 1997-2007 ve 2008-2014 yıl aralıklarında orta düzeyde, birbirine yakın değerlerde bulunmuştur. 5.PDÖ yaklaşımının en çok doktora adayları ve yüksek lisans öğrencilerinin uygulama yaptığı çalışmalarda etkili olduğu, en az etkinin ise öğretim elemanlarının yaptıkları uygulamalardan elde edildiği belirlenmiştir. 6.PDÖ uygulamalarında öğrencilerin bireysel ya da grupla çalışmalarının başarıları üzerinde değişikliğe neden olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 7.Grupla PDÖ' de, öğrencilerin farklı büyüklükte gruplara ayrılması, başarıları üzerinde anlamlı bir farklılığa yol açmamaktadır. 8.PDÖ' nin uygulandığı grupların örneklem büyüklüklerinin büyük ya da küçük olmasının, öğrenci başarısı üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 9.PDÖ' nin öğrenci başarısı üzerinde, fen bilimleri ve sosyal bilimler alanlarında geniş düzeyde, diğer bilim alanlarında ise düşük düzeyde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. 10.PDÖ' nin uygulandığı farklı öğrenim düzeyleri arasında akademik başarı açısından farklılık yoktur. 11.Araştırmalarda problem durumunun senaryo ya da problem cümlesi olarak verilmesinin öğrenci başarısını anlamlı şekilde etkilemediği sonucuna ulaşılmıştır. 12.Farklı öğretim yöntemleriyle desteklenen PDÖ uygulamaları arasında öğrenci başarısı açısından anlamlı fark bulunmamaktadır. 13.PDÖ' nin akademik başarı üzerindeki etkisinin, yaklaşımın öğretme-öğrenme sürecindeki uygulanma süresine göre değişmediği sonucuna ulaşılmıştır. 14.Meta-analize dahil edilen çalışmaların deneysel desenlerine göre, çalışmaların etki büyüklüklerinin değişiklik göstermediği sonucuna ulaşılmıştır. 15.Kontrol grubunda geleneksel öğrenme yaklaşımını uygulayan çalışmaların etki büyüklüklerinin, kontrol grubunda başka alternatif yaklaşım kullanan çalışmalardan daha yüksek olduğu belirlenmiştir. 16.PDÖ uygulamasını Türkiye'de ya da Türkiye dışında yapmış olan çalışmaların ortalama etki büyüklükleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır. Anahtar sözcükler: Probleme dayalı öğrenme yaklaşımı, meta analiz yöntemi, akademik başarı