Ekzojen Kolajen Uygulamalarının Güvenliliğinin Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Farmasötik Toksiloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUĞÇE AVCI
Danışman: Terken Baydar
Özet:Kolajen deri, kemik, kıkırdak, diş, tendon, bağ ve kan damarlarında yaygın olarak bulunan bağ dokusunun temel bir proteinidir. Aynı ekseni merkez olarak alan üç polipeptit zincirinden oluşan stabil bir fibröz proteindir. Yirmiden fazla kolajen türü keşfedilmiş ve üç amino asit zincirinin kombinasyonuna göre I, II, III ve diğer tiplere ayrılmıştır. Farklı birincil yapıları nedeniyle çeşitli morfolojiler oluşturan kolajen türlerinin bazı spesifik biyolojik özellikleri ve işlevleri bulunmaktadır. Tip I, II ve III insan vücudunda bulunan toplam kolajenin %80-90'ına karşılık gelir ve tip I deride en bol bulunanıdır. Tip II kolajen, eklem kıkırdağında ve omurlar arası disklerde bulunan en bol proteindir. Kolajenin, özellikle insan vücudunda en yüksek içeriğe sahip olan kolajen I'in, başlıca fizyolojik fonksiyonu bağ dokusunda yapısal bir protein olarak destek sağlamaktır. Ayrıca sinyal iletimine aracılık etmek, hücre ve ekstrasellüler matriks arasındaki biyolojik sinyallerini bağlamak için integrinlere ve diğer faktörlere bağlanma gibi birçok başka biyolojik işlevleri de vardır. Her türlü kolajen eksikliği ile kemik hastalığı, deri hastalığı, mide-bağırsak hastalığı, damar hastalığı, böbrek hastalığı, nörolojik hastalık ve hatta kanser arasında ilişki olduğu gösterilmiştir. Günümüzde, kolajen doğal hayvan ve bitki kaynaklarından veya bakteri, maya, böcek veya bitki, memeli hücreleri veya yapay fibriller kullanılarak rekombinant protein üretim sistemlerinden elde edilebilmektedir. Bu tez kapsamında, kolajenin üretim süreci, ham madde kaynakları ve güvenlik açısından potansiyel riskleri değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda, son ürünün biyolojik güvenliği de araştırılmıştır. İnsan vücudunda bol miktarda bulunan bir ekstraselüler matriks proteini olan kolajenin, farklı klinik çalışmalarla gösterilen etkileri ve olası toksisitesi incelenmiştir. Sonuç olarak, ekzojen kolejenin üretim sürecinin titizlikle kontrol edilmesi ve belirlenen standartlara uygun olması gerektiği vurgulanmıştır.