Arachis hypogaea L. (Yerfıstığı) Üzerinde Farmakognozik Araştırmalar
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, Eczacılık Meslek Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ali Emre Küçüktabak
Danışman: Ayşe Uz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Fabaceae familyasında yer alan ve kültürü yapılan tek yer fıstığı türü olan Arachis hypogaea L.'nın tohumları gıda olarak yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Endüstride yer fıstığı yağı sabun yapımında, kabukları ise suni tahta (sunta) yapımında ve yakacak olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca yer fıstığı kabuğu öğütülerek, bitkinin yaprak ve sap kısımları ise taze yem ve kuru ot olarak hayvan beslenmesinde kullanılmaktadır. Daha önce yapılan fitokimyasal çalışmalarda yer fıstığının çeşitli organlarında fitosteroller, saponin, flavonoit ve tanen gibi metabolitler tespit edilmiştir. A. hypogaea üzerinde yapılan aktivite çalışmaları sonucunda bitkinin antimikrobiyal, antifungal, antioksidan, antikanser, antienflamatuvar, antihipertansif, antimutajenik, kardiyovasküler hastalık riskini azaltıcı, hipoglisemik ve antihiperlipidemik etkiye, amebisit, nöroprotektif aktiviteye sahip olduğu saptanmıştır. Bu çalışmada kültüre alınmış 6 çeşit (NC-7 yerli, NC-7 Amerikan, Ayşe Hanım, Masal, Efsane, Halis Bey) yer fıstığının hasattan sonra atık olan toprak üstü kısımlarından 45 ℃ ve 70 ℃'de elde edilen ekstrelerinin resveratrol ve polidatin miktarları YPSK ile tayin edilmiş; ayrıca total fenol miktar tayini yapılmış ve antioksidan aktivite ile tirozinaz enzim inhibisyonu etkileri in vitro deneyler ile test edilmiştir. Bu ekstrelerin total fenol miktar tayini Folin-Ciocalteu yöntemiyle belirlenmiştir. En yüksek fenolik içeriğe Amerikan NC-7 toprak üstü (Etanol-su, 80:20, 70 ℃) ekstresinin (47,38 mg/g gallik asit ekivalanı) sahip olduğu belirlenmiştir. CUPRAC yönteminin sonuçlarına göre bakır (II) indirgeyici kapasiteleri bakımından en yüksek değere sahip ekstrenin aynı ekstre olduğu saptanmıştır. Demir (III) ve TEAC kapasiteleri bakımından ise (133,87mg/g troloks ekivalanı), (158,56 mg/g troloks ekivalanı) değerleri ile Efsane toprak üstü (Etanol-su, 80:20, 45 ℃) ekstresi en aktif çıkmıştır. Tirozinaz enzim inhibisyonu değerleri açısından ise en yüksek inhibisyon gösteren (%73,333) Amerikan NC-7 toprak üstü (Etanol-su, 80:20, 70 ℃) ekstresi olmuştur. YPSK analizinde çalışılan tüm ekstrelerde resveratrol varlığı gözlenirken, polidatin miktarı hesaplanamayacak kadar düşük bulunmuş olup, resveratrol açısından da en verimli ekstre Amerikan NC-7 toprak üstü (Etanol-su, 80:20, 70 ℃) ekstresi (230,118 μg/g) olmuştur.