Mağara örneklerinin ESR (elektron spin rezonans) yöntemi ile incelenmesi ve tarihlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fizik Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ENİS SERT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ÜLKÜ ULUSOY
Özet:Bu tez çalışmasında Çatalhöyük Arkeolojik Bölgesi çevresinde bulunan mağaralardan alınan mağara çökellerinin ESR yöntemi kullanılarak yaş tayininin yapılması amaçlanmıştır. Bunun için İncesu, İncikini, Damlataş, Hatçeninini ve Obruk-Sızma mağaralarından alınan 8 örnek ve bu örnekler içerisinde belirlenen 33 farklı tabaka çalışılmıştır. ESR deneylerinde kullanılan örnekler asitle yıkama işlemlerinden geçirildikten sonra, IC3 örneği için 10 kGy'e, diğerleri için ise 3 kGy'e kadar çeşitli basamaklarla ışınlanmışlardır. Kaydedilen ESR spektrumlarında gözlenen sinyallerden yalnızca C (g = 2,0007) merkezine ait olan sinyalin değişimi tarihleme amacıyla çalışılmıştır. Bu sinyal için çizilen büyüme eğrilerinden eşdeğer doz (AΣ) değerleri hesaplanmıştır. Örneğin soğurduğu toplam doz hızı (Dtop) ya da yıllık dozun (D) belirlenmesi amacıyla, iç doz hızı ve dış doz hızı ayrı ayrı belirlenmiştir. İncelenen örneklerdeki radyoaktif elementlerin (238U ve 232Th) yoğunlukları İndüktif Eşleşmiş Plazma-Kütle Spektrometrisi (ICP-MS) yöntemi ile belirlenmiş ve bu değerler iç ve dış doz hızı hesaplamalarında kullanılmıştır. Dış doz hızının belirlenmesi için a) taşınabilir gama spektrometresi kullanılarak doğrudan mağara içinde ölçüm, b) mağara ana kayacına ilişkin radyoaktif çekirdek yoğunluğu ve kozmik dozdan kaynaklanan ışıma hızlarının toplamının hesaplanması olmak üzere iki farklı yöntem kullanılmıştır. Belirlenen AΣ değerleri D değerlerine bölünerek her bir örnek için yaş değerleri hesaplan-mıştır. Yaş değerleri ölçüm yoluyla 2,4 ± 0,7 – 416,2 ± 177,0 ky aralığında değişirken, hesaplama yoluyla 10,0 ± 0,5 – 1003,7 ± 213,2 ky aralığında değişmiştir. Ölçüm yoluyla elde edilen değerler, İncesu mağarası için 2,4 ± 0,7 – 100,0 ± 34,4 ky, İncikini mağarası için 31,1 ± 10,8 – 416,2 ± 177,0 ky, Hatçeninini mağarası için 9,0 ± 2,1 – 25,8 ± 6,4 ky, Obruk-Sızma mağarası için 18,2 ± 5,4 – 162,1 ± 54,8 ky aralığında iken, Damlataş (Yollarbaşı) mağarası için 102,3 ± 35,9 ky olarak bulunmuştur. Hesaplama yoluyla elde edilen değerler ise İncesu mağarası için 10,0 ± 0,5 – 374,6 ± 92,3 ky, İncikini mağarası için 70,9 ± 10,3 – 1003,7 ± 213,2 ky, Hatçeninini mağarası için 18,4 ± 3,0 – 52,2 ± 3,3 ky, Obruk-Sızma mağarası için 40,1 ± 3,2 – 287,3 ± 40,0 ky aralığında iken Damlataş (Yollarbaşı) mağarası için 276,9 ± 27,8 ky olarak bulunmuştur.