Türkiye'deki şartlı nakit transferlerinin bazı sağlık göstergeleri üzerine olası etkilerinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TUNCAY KARA
Danışman: Mahmut Saadi Yardım
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1990'lardan itibaren Dünya'da uygulanmaya başlayan Şartlı Nakit Transferi, yoksullukla mücadele yöntemlerinden biri olarak bilinir. Uygulamanın temelinde özellikle sağlık ve eğitim konusunda yatırım yaparak gelecek nesillerin daha sağlıklı ve eğitimli olması ile beşeri sermayenin iyileştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu yaklaşım çocuk ve ana sağlığına yönelik koruyucu sağlık hizmetlerinin gerekliliklerinin yerine getirilmesi durumunda, aile içinde anneye nakit para ödemesini içerir. Türkiye'de Dünya Bankasının desteği ile 2001 yılı sonunda "Şartlı Nakit Transferi Programı" uygulamaya konulmuştur. Programın uygulanmasına 2003 yılında aşamalı olarak ve 2004 yılından itibaren yurt genelinde başlanmıştır. Türkiye'de "Şartlı Nakit Transferi"(ŞNT) uygulamasında en yoksul %6'lık gelir diliminde yer alan bireylere ulaşılması hedeflenmiştir. Pilot uygulaması dahil olmak üzere, 2002-2009 yılları arasında Dünya Bankası kredisi ile finanse edilen bu program, 2009'dan sonra Türkiye'nin öz kaynaklarıyla sürdürülmektedir. Bu konuya özel veri olmadığından, bu tezde Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmaları kapsamında toplanan veriler, dolaylı değerlendirme ile analiz edilmiştir. ŞNT takip değişkenlerinin, uygulama öncesi ve sonrası (1993-1998-2003-2008 yılları içindeki) sıklıklarının tanımlayıcı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Aynı sosyo-ekonomik dilimdeki bireyler arası etkileşimin yüksek olabileceği, en yoksul %6'daki bireylerin en yoksul %20 içinde yer değiştirebileceği düşünülerek çıkarsamalar için en yoksul %20'lik dilime odaklanılmıştır. Bu grubun verilerinin ikinci %20'lik dilimle karşılaştırılarak ŞNT'den sağlık hizmetlerinde etkilenme durumu değerlendirilmiştir. 2008 yılının verileri, ŞNT uygulamasının başlamadığı bir dönem olan 1998 ve 2003 yılllarının verileri ile karşılaştırılmıştır. Araştırma bilgisayar ortamında SPSS® programında verilerin yeniden analizi temelinde yürütülmüştür. Çalışma son beş yılda doğum yapan anneler ve son doğan çocuklara ait verilerle ŞNT programlarında hedeflenen anne sağlığı ve çocuk sağlığıyla ilgili hizmet kullanımına ilişkin göstergeler üzerinden yürütülmüştür. Gebelik döneminde hekimler ve hemşirelerden hizmet alma durumu, gebeliğin ilk 3 ayında gebeliğe ilişkin sağlık hizmeti alma ve doğum yapılan yer gibi değişkenler ile aşılar kapsamında BCG, DBT, Polio ve Kızamık aşılarının yapılma durumları, bu aşıların tarih bilgilerinin aşı kartlarında olması durumları, çocuk sağlığına ilişkin değişkenler olarak ele alınmıştır. En yoksul %20'lik dilim ile ikinci %20'lik dilimin (yoksul) sağlık hizmetlerinden yararlanma yüzdelerindeki 1998 ve 2008 yılları arasında değişim yüzdeleri benzer olup, 2003 ve 2008 yılları arasında farklılık bulunmaktadır. Bu farklılık çocukların aşılanma yüzdelerinde en yoksul %20'lik dilimin lehine olmuştur. 2008 yılı verilerinde en yoksul kesimin antenatal bakım ve doğum hizmetlerinden yararlanma düzeylerindeki değişim yüzdesi yoksul kesime göre daha az artmıştır. ŞNT'nin çocuk sağlığı hizmetlerinin alımına katkısının olduğu düşünülebilir, ancak bu tez çalışması, ikincil veri analizi olup ŞNT'ye ilişkin bilgi, veri içinde yer almamaktadır, dikkatli yorumlanmalıdır. ŞNT'ni değerlendirmek için en yoksul gruba özgün araştırmaların ve kadın sağlığına yönelik çalışmaların yapılması gerekmektedir.