Toplumsal tabakalaşma ve rasyonel iktidar: Sağlık hizmetleri sektöründe yer alan meslek grupları üzerine bir çalışma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERCAN ÖZTÜRK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ABDULKERİM SÖNMEZ
Özet:Bu araştırmada, rasyonel iktidar ile toplumsal tabakalaşmanın ilişkisi sorgulanmaktadır. Araştırmanın somut verileri, sağlık hizmetleri sektöründe tabip, eczacı, hemşire, eczane kalfası (teknikeri) ve hastane temizlik personeli olarak çalışan, 5 farklı meslek grubuna mensup 35 kişiyle yapılan derinlemesine mülakatlardan elde edilen verilere dayanmaktadır. Araştırmada, toplumsal tabakalaşmanın rasyonel iktidarla ilişkisine istinaden, somut ama sınırlı veriler ışığında, toplumsal tabakalaşma kuramlarının günümüz toplumlarındaki tabakalaşma olgusunu açıklama kabiliyetlerinin eleştirel bir değerlendirmesinin yapılması ve tabakalaşma olgusunun açıklanmasına kuramsal bir katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, akılcılığın modern toplumların mümeyyiz vasfı olduğu kabulünden hareketle, eleştirel realist yaklaşım çerçevesinde rasyonel iktidarın pratik yeterliliği sorgulanmakta ve farklı mesleklere mensup bireylerin rasyonel iktidarla olan ilişkisi değerlendirilmektedir. Çalışmanın temel iddiası, rasyonel iktidarın pratik yeterliliğin bulunmadığı fakat rasyonel iktidarla tabakalaşma yapısının dâhili bir ilişki içerisinde olduğudur. Araştırmanın sonucunda, araştırmaya dâhil edilen meslek grupları itibariyle, mesleki sistem ve eğitim sisteminin hâlihazırdaki rasyonel nitelikleri, rasyonel otoritenin bireyler tarafından da kabul edilmiş baskın iktidarı ve teorik gerçekliğin artan hâkimiyetiyle birlikte, rasyonel iktidarın çatısı altındaki bireylerin geçmiş avantaj ve dezavantajlarının yapılaşmış eşitsizlikler olarak yeniden üretildiği görülmektedir. Bu itibarla, rasyonel iktidar, taksonomik konumlar oluşturabileceği gibi; teorik bir iç bütünlük ve tutarlılıkla, konumların farklı biçimlerde ödüllendirildiği taksonomik ilişki biçimleri de oluşturabilmektedir. Rasyonel iktidarın altındaki sınıf ilişkileri, hem üretim alanından kopmuş, hem de egemen olanlarla bağımlı olanlar arasındaki karşıtlık yerine, bireylerin rasyonel iktidarla ilişkilerinden kaynaklanan bir ilişki hâlini almıştır. Bu kapsamda, çalışmada, bir taraftan çağdaş tabakalaşma kuramlarının önermelerine ilişkin pratik eleştiriler sunulurken, diğer taraftan rasyonel örüntülerin pratik nitelikleri, profesyonel kapanma stratejileri, modern-rasyonel krizler, sınıf ilişkileri ve hayat tarzları yönleriyle birlikte, toplumsal tabakalaşmaya ilişkin yapısal ve nedensel bir açıklama ortaya koyulmaktadır. Anahtar Sözcükler Toplumsal Tabakalaşma, Rasyonel İktidar, Rasyonalizm, Toplumsal Sınıf, Eleştirel Realizm.