Demre-Myra Aziz Nikolaos kilisesi kazılarında bulunan Ortaçağ sırlı seramikleri (1989-2009)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU FATMA FINDIK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SEMA DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Myra, Antalya ili sınırları içerisinde körfezin batısında, Teke Yarımadası'nın ise güneyinde yer alan; tarihi İ. Ö. 5. yüzyıla kadar uzanan antik bir kenttir. 4. yüzyılda Patara'da doğduğu bilinen Nikolaos'un, Myra'da piskoposluk yaptığı; ölümünden sonra da burada gömüldüğü bilinmektedir. 6. yüzyıla ait kaynaklara göre azizin Maousleum'u ve kilisesi daha Erken Hıristiyanlık döneminde önemli bir hac merkezine dönüşmüştür. Buna istinaden kent 5. yüzyılda Likya bölgesinin dini merkezi ilan edilmiştir. Tarihçilerin aktardığına göre 529 yılındaki deprem sonrası Aziz Nikolaos'a ithaf edilen kilise yenilenmiş; araştırmacılara göre en erken 8. yüzyılda olmak üzere kubbeli bazilika olarak yeniden inşa edilmiş; 11. yüzyılın ortalarında -olasılıkla 1034 yılındaki Ziridlerin saldırıları sonrasında- ise ek yapılarla genişletilmiştir. 1989-2009 yılları arasında Prof. Dr. Yıldız Ötüken başkanlığında kiliseyi çevreleyen ek yapılarda yürütülen kazı çalışmalarında günümüz toprak seviyesinden yaklaşık 5.30-6.00 m. aşağıda yer alan Ortaçağ tabakaları açığa çıkarılmıştır. Bu kazı çalışmalarında Osmanlı, Beylik, Selçuklu, Bizans, Geç Roma, Klasik ve Helenistik dönemlere ait çok sayıda seramik, cam, maden, sikke, mimari plastik gibi eserler bulunmuştur. Buluntuların önemli bir bölümünü ise tezimize konu olan Ortaçağ'a ait sırlı seramikler oluşturur. Doktora tez konumuzu oluşturan Ortaçağ sırlı seramikleri kilisenin sivil veya dini işlevli oldukları sanılan ek yapıları ile onları çevreleyen alanlarda ortaya çıkarılmıştır. Tez kapsamında 595 ağız, 5 ağız-kulp, 207 kaide, 845 gövde, 12 kulp parçasından oluşan 1679 sırlı seramik parçası incelenmiş; kırık seramiklerin birleşmesi ile oluşan 319 eser kataloglanmıştır. İncelenen seramiklerin büyük bir bölümünü Bizans İmparatorluğu sınırları içinde üretilmiş olduğu düşünülen sırlı seramikler oluşturur. Bizans sırlı seramikleri Orta ve Geç Bizans Sırlı Seramikleri olarak iki grupta incelenmiştir. Bununla birlikte Haçlı ve İslam yerleşimleri ile Kıbrıs?tan ithal olduğu düşünülen sırlı seramik mal grupları tanıtılmıştır. Bu seramikler genel olarak yayınlarda 8-14. yüzyıllar arasına tarihlendirilir. Ancak buluntuların büyük bir çoğunluğu 11. yüzyılın ikinci çeyreği ile 13. yüzyılın ilk yarısına aittir. Tezde incelenen sırlı seramikler, Ortaçağ'da belli yüzyıllar arasında kilisede kullanılan kap türleri ve tipleri konusunda bilgiler verir. Ayrıca bu yüzyıllarda kentin kurmuş olduğu ticari, ekonomik ve kültürel ilişkilerin saptanmasında belirleyici rol oynayarak, kilisenin ve yerleşimin tarihinin aydınlatılmasına katkıda bulunur.