Eski Uygur Türkçesinde dua / alkış (Anlambilimsel bir inceleme)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA AĞCA
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BÜLENT GÜL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, Eski Uygur Türkçesi dönemi metinlerinde geçen dualar, anlambilimi ve işlevsel dilbilim esaslarına göre incelenmiştir. Bu döneme ait belirli sayıdaki yazılı ürün taranarak dualar tespit edilmiş; yapı ve anlam bakımlarından incelenip çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulmuştur. Çalışmanın amacı, dua işaretleyicisi olarak kullanılan dilsel formlardaki çeşitliliği ortaya koyarak sadece emir-istek kipiyle değil, diğer kip ve işaretleyicilerle de dua kiplik alanının işaretlenebildiğini göstermek; bu dönemdeki duaların hangi amaçlarla, hangi durumlarda söylendiklerini tespit edip dönemin sosyal görünümüne ışık tutmaktır. Çalışmada yöntem olarak anlambilimsel-işlevsel bakış açısı benimsenmiştir. Öncelikle, belirlenen metinler okunmuş ve dua anlamı taşıyan sözler tespit edilerek derlenmiştir. Türkiye Türkçesine aktarılan duaların dilsel işaretleyicileri tespit edilmiş; bu işaretleyiciler, işaretledikleri anlam alanı bakımından incelemeye tabi tutulmuştur. İkinci olarak, yazılış amaçlarına ve konularına göre ayrıntılı bir sınıflama yapılmıştır. Bu çalışma sonucunda, Eski Uygur Türkçesinde biçimbilgisel işaretleyiciler dışında, çeşitli analitik yapıların, sözlüksel, sözdizimsel, sözlüksel-sözdizimsel bağıntılı işaretleyicilerin ve eksiltili yapıların, küçük anlam farklarıyla dua işaretleyicisi olarak kullanıldığı; Eski Uygur Türkçesine ait duaların, içerik olarak büyük oranda Maniheist ve Budist kültür çevrelerinin etkisini taşıdığı, ancak eski Türk inançlarının, geleneklerinin, toplumsal değerlerinin ve Eski Uygur Türklerinin dünya görüşünün bu metinlere yansıdığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler Eski Uygur Türkçesi, dua, alkıĢ, kiplik, anlambilimi, iĢlevsel dilbilimi.