Milli Mücadele Dönemi Türk basınında İstanbul hükümetleri-Ankara ilişkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAZEL KUL
Danışman: Ayten Sezer Arığ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Basın üzerine yapılan çalışmalar, tarih araştırmaları içerisinde önemli bir yere sahiptir. Zira gazeteler yayınlandığı dönemin siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik gelişmelerine ışık tutan önemli kaynaklardır. Kamuoyu oluşturma, kamuoyunu yönlendirme ve toplumu bilgilendirme görevlerini üstlenen basın denince akla ilk gelen yayın gazetelerdir. Ülkemizde basın diğer ülkelerde olduğu gibi sosyal, siyasal ve ekonomik olaylar karşısında halk kitlesini aydınlatmak, kamuoyunu etkilemek yolunda doğmamış, hükümetin yaptığı işleri halka duyurmak amacıyla özel buyruklu olarak ortaya çıkmış, kamuoyunu etkileme niteliğini ise zamanla kazanmıştır. 30 Ekim 1918 tarihinde imzaladığı Mondros Mütarekesi ile I. Dünya Savaşı'ndan yenik olarak çıktığını kabul eden Osmanlı Devleti için yeni bir dönem başlamış; mütareke hükümlerine dayanarak ve bazen de ihlâl edilerek yapılan haksız işgaller, İstanbul'un İtilâf Devletlerince işgal edilmesi, Anadolu'yu parçalama girişimleri karşısında Mustafa Kemal'in önderliğinde ulusal kurtuluş mücadelesi başlamıştır. 1918-1922 arası silahlı mücadele döneminde ülkede merkezi İstanbul'da bulunan Osmanlı Hükümeti ile merkezi Ankara olan Milli Mücadele hareketi şeklinde iki güç odağı bulunmakta, dönemin basını da bu duruma paralel olarak İstanbul basını ve Anadolu basını olarak iki merkezde gruplandırılmaktadır. İşte bu iki gruba ayrılan basında çıkan haber ve yorumlar üzerinden İstanbul Hükümeti-Ankara ilişkilerinin incelendiği bu çalışmanın giriş bölümünde Osmanlı Devleti'nde basının tarihçesi ve Mütareke Dönemi Türk basını hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Konunun alt yapısını oluşturacak mahiyette olan Birinci ve İkinci Bölümlerde Mondros Mütarekesi'nin imzalanması ve sonrasında yaşanan gelişmeler basına yansıyan haber ve yorumlar üzerinden ele alınmıştır. Damat Ferit Paşa'nın ard arda üç sadaret dönemi üzerine oluşturulan Üçüncü Bölüm'de, Erzurum ve Sivas Kongreleri süreci, Ali Rıza Paşa'nın sadaret dönemini kapsayan Dördüncü Bölüm'de ise Anadolu Harekâtı ile merkezi hükümetin ilişkilerindeki yumuşama süreci dönemin basınında yer alan haberler üzerinden incelenmiştir. Beşinci Bölüm, İstanbul'un işgali üzerine iki güç arasındaki ilişkilerin değişim seyrine odaklanırken Damat Ferit Paşa'nın ard arda iki sadaret döneminin incelendiği Altıncı Bölüm, İstanbul Hükümeti ve Ankara Hükümeti'nin karşılıklı mücadelesinin en sert şekilde basına yansıdığı bir dönem olmuş, Ankara Hükümeti'nin inisyatifi ele alacağı süreç olan Yedinci ve son bölümde İstanbul Hükümeti'nin Anadolu ile uzlaşma çabaları, Londra Konferansı ve Cephelerdeki mücadeleler ile nihayetinde Mudanya Konferansı sürecindeki ikili ilişkiler dönemin basını üzerinden ele alınmıştır.