Poecilimon similis (Orthoptera: Tettigoniidae)'in Doğu Karadeniz popülasyonları arasındaki genetik çeşitlilik-coğrafi dağılım ilişkisinin merkez-perifer hipotezi çerçevesinde sınanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU PEMBE ÖKSÜZ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): SELİM SÜALP ÇAĞLAR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Poecilimon similis, Retowski, 1889 (Orthoptera: Tettigoniidae), Doğu Karadeniz Bölgesi'ne endemik bir çalı çekirgesi türüdür. Bu tür, Fırtına Vadisi boyunca birbiriyle kısmen etkileşimde olan büyük populasyonlar halinde; vadi dışında ise Doğu Karadeniz Bölgesi'nin batı ve doğu sınırına doğru daha küçük populasyonlar şeklinde parçalı bir dağılım göstermektedir. Doğu Karadeniz Bölgesi'nin özgün topografik ve iklimsel yapısının mikroevrimsel süreçler üzerindeki önemli etkisi göz önünde bulundurulduğunda, bu bölgede alansal genetik ve morfolojik varyasyon çalışmalarının gerekli olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, P. similis türü morfolojik ve nötral genetik varyasyon ile farklılaşmanın coğrafi dağılımını sınayan Merkez-Perifer Hipotezi'nin çalışılması için oldukça uygun bir organizmadır. Bu tez çalışmasında, P. similis türünün nötral genetik yapısı ile coğrafi dağılımı arasındaki ilişki mtDNA COI gen bölgesi verisi kapsamında incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre, genetik varyasyon Fırtına Vadisi populasyonlarının olduğu merkez bölgeden, dağılım alanının doğu ve batı sınırını oluşturan her iki perifer bölgeye doğru azalmaktadır. Büyük oranda populasyon içi varyasyondan kaynaklanan tür içi çeşitlilik oranı verilerine göre, Fırtına Vadisi ve İkizdere Vadisi'nin, P. similis türünün gelecekteki varlığı için büyük önem arzeden biyoçeşitlilik sıcak noktaları oldukları tespit edilmiştir. Bunun yanı sıra, merkez bölge (Fırtına Vadisi populasyonları) ile perifer bölgeler (batı ve doğu sınırda bulunan populasyonlar) arasında ve merkez bölge içerisinde yüksek derecede genetik farklılaşma olduğu görülmüştür. Ayrıca, doğu-perifer ve batı-perifer populasyonların, Merkez-Perifer Hipotezi'nin farklı önermeleriyle paralellik gösterdiği tespit edilmiştir. Edinilen sonuçlara göre, P. similis türünde anlamlı derece nötraliteden uzaklaşma ve uzaklığa bağlı genetik izolasyon örüntüsü gözlenmemektedir. Türün alansal genetik yapı örüntüsünün, büyük oranda, dağılım alanının topografik özelliklerine ve BIOCLIM modelleme yöntemi ile belirlenen iklimsel parametrelerin işaret ettiği değişken mikroçevresel koşullara bağlı olarak şekillendiği sonucuna varılmıştır. Bunun yanısıra P. similis türünde erkek bireylerdeki alansal vücut büyüklüğü dağılımı, ektoterm türler için iklimsel değişkenlere bağlı olarak tanımlanan, Bergman, Ters Bergman ve gradiyent-karşıt modelleri gibi temel vücut büyüklüğü örüntüleri kapsamında incelenmiştir. Sonuçlara göre, P. similis türünde vücut büyüklüğü varyasyonunu büyük oranda açıklayan mevsimsel sıcaklık ve yıllık yağış değişkenlerine odaklanılarak, tür genelinde gradiyent-karşıt modelin hakim olduğuna dair destekleyici kanıtlar olduğu görülmüştür. Ayrıca bu türde nötral genetik varyasyon ile vücut büyüklüğü arasında görülen korelasyon, dağılım alanındaki özgün iklimsel ve vejetasyon yapılaşması ile tür arasındaki etkileşimler ışığında açıklanmıştır. Sonuç olarak, bu tez çalışması ile P. similis türünün alansal genetik yapısı ve vücut büyüklüğü örüntüleri olası genetik faktörler ve çevresel etkenler çerçevesinde ortaya konmuştur.