Obsesif kompülsif bozukluğu olan hastalar ile sağlıklı bireylerin duygusal bellek açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİSEM UTKU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BANU CANGÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada, obsesif kompulsif bozukluğu (OKB) olan hastalar ile sağlıklı bireylerin duygusal bellek ve örtük bellek performansları karşılaştırılmıştır. Bunun için iki deney tasarlanmıştır. Deney I'de Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Kliniği'ne başvuran, DSM-IV kriterlerine göre OKB tanısı almış 30 hasta (15 kadın, 15 erkek) ile bu hastalarla yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve el tercihi açısından eşleştirilmiş 30 sağlıklı birey yer almıştır. Tüm katılımcılara tarama amacıyla Beck Depresyon Envanteri, Yale-Brown Obsesyon Kompulsiyon Derecelendirme Ölçeği ve Maudsley Obsesif Kompulsif Soru Listesi uygulanmıştır. Katılımcılara Uluslararası Duygusal Resim Sistemi (UDRS) seçilmiş 24 resim (8 iğrenç, 8 korkunç ve 8 nötr) ve Kaynak ve Cangöz'ün (2010) araştırmasında kullanılan 24 nötr kelime (her resmin altında bir kelime olacak şekilde birlikte) gösterilmiştir. Katılımcılar, her bir resim ve kelimeye 1-9 puan arasında puan vererek nahoşluk-hoşluk boyutunda değerlendirmişlerdir (kodlama aşaması). Uygulama bittikten sonra, hem resimleri hem de kelimeleri serbest hatırlamaları istenmiş (serbest hatırlama aşaması), en son olarak da çeldirici resimler arasından hedef resimleri ve çeldirici kelimeler arasında da hedef kelimeleri tanımaları istenmiştir (tanıma aşaması). Resim ve kelimelerin, duygusal değerlendirmesi esnasında (kodlama) ve tanınması aşamalarında ayrıca reaksiyon zamanı ölçümleri kaydedilmiştir.Deney II'de Deney I'den farklı 30 OKB hastası ve 30 sağlıklı birey, Deney I'deki gibi seçilip araştırmaya dahil edilmiştir. Bu deneyde Deney I'den farklı olarak sunum düzeyi (eşik altı ve eşik üstü) değişkeninin, örtük bellek performansı üzerindeki etkisi incelenmiştir. Katılımcılar sunum düzeyine (eşik altı ve eşik üstü) göre iki gruba ayrılmıştır. Eşik üstü düzey Deney I'deki kodlama aşamasıyla aynı olup eşik altı düzeyde, resimlerin altındaki nötr kelimeler flaş olarak (70 msn) gösterilmiştir. Yapılan uygulamalar sonucunda, her iki gruba Kelime Kökü Tamamlama Testi (KKT) verilmiş ve doğru olarak tamamlanan hedef kelimeler kaydedilmiştir.Yapılan analizler sonucunda, Deney I'deki tüm katılımcıların, gerek kodlama, gerek hatırlama/tanıma aşamasındaki performansı ve reaksiyon zamanı ölçümlerinin resimlerle yaratılan duygusal bağlamdan etkilendiği görülmüştür. Tanıma, serbest hatırlama aşamaları ile kodlama ve tanıma aşamalarındaki reaksiyon zamanları açısından gruplar arasında (OKB ve kontrol) farklılıklar olduğu bulunmuştur. Ancak, uyarıcıların kodlanması ve duygusal bellek ölçümleri (tanınma, serbest hatırlama ve bunlara ilişkin reaksiyon zamanı ölçümlerin) açısından OKB ile kontrol grubu arasında fark saptanmamıştır.Deney II'den elde edilen bulgulara göre ise, KKT puanlarının duygusal içerikten etkilendiği, gözlenmiştir. En yüksek KKT performansı nötr duygusal içerikten elde edilmiştir. Üç duyguya ait resimlerin değerlendirilmesi ile bu değerlendirme sırasındaki reaksiyon zamanı ölçümlerine ilişkin sonuçları ise Deney I'in sonuçlarıyla tutarlıdır. OKB ve kontrol grupları arasında KKT puanı açısından fark vardır. Buna göre kontrol grubu OKB grubuna göre daha fazla kelimeyi tamamladığı bulunmuştur.Bu çalışmada, her iki deneyde de OKB'de duygusal bellek incelenirken (1) duygusal içerikli görsel uyarıcılar (resimler) ile sözel uyarıcılar (nötr kelimeler) eş zamanlı olarak sunulmuş; (2) Resimlerin duygusal değerlikleri (iğrenç, korkunç, nötr) kontrollü olarak değişimlenmiştir. Böylece OKB'li bireyler ile sağlıklı bireylerde duygusal içeriğin (bağlamın) nötr kelimelerin hatırlanmasını ne şekilde etkilediği incelenmiş ve gruplar bu açıdan karşılaştırılmıştır. Nötr kelimelerin duygusal içerikli resimlerin oluşturduğu bir bağlamda incelenmesi, çalışmanın yenilik boyutu olmuştur. Ayrıca tanıma, hatırlama, reaksiyon zamanı gibi birden fazla performans ölçümünün bir arada incelenmiş olması bağımlı ölçüm türlerini çeşitlendirmiş, literatüre farklı bir bakış açısı katmıştır.Anahtar Sözcükler : Obsesif-Kompulsif Bozukluk, duygusal bellek, örtük bellek, eşik altı sunum