Ankara İli Çankaya ilçesi dikmen semtinde çalışmakta olan taksi şoförlerinde emniyet kemeri kullanma davranışının geliştirilmesine yönelik bir müdahale çalışması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi (Türkçe), Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE TUFAN
Danışman: Dilek Aslan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada; Ankara ili Çankaya ilçesi Dikmen semtinde bulunan taksi duraklarında hizmet veren taksi şoförlerinin emniyet kemeri kullanma davranışının geliştirilmesine yönelik yapılan eğitim müdahalesinin şoförlerin emniyet kemeri kullanımı konusundaki bilgi düşünce ve davranışları üzerindeki değişime etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Müdahale tipinde tasarlanmış araştırma iki aşamadan oluşmaktadır ve araştırmada kontrol grubu bulunmamaktadır. Elli iki sorudan oluşan veri toplama formu aracılığı ile Nisan 2019 döneminde durum tespiti yapılan çalışmanın birinci aşamasına 342 kişi katılmıştır. Bu aşamanın ardından 5 ay süreli eğitim müdahalesi uygulaması kapsamında katılımcılara 3 farklı zamanda broşür verilmiş ve duraklara afişler asılmıştır. Birinci broşürü 339 kişi, ikinci broşürü 336 kişi, üçüncü broşürü 335 kişi alıp okumuştur. Katılımcıların tamamı duraklara asılmış olan afişleri gördüğünü belirtmiştir. Müdahale adımlarının ardından çalışmaya katılanlara yönelik Ekim 2019 tarihinde ikinci durum saptama aşaması tamamlanmıştır. İkinci aşamada ilk aşamaya katılan 342 kişinin 339'una ulaşılmıştır. Bu aşamada veri toplama formunda 27 soru yer almıştır. Hesaplama ve yorumlama kolaylığı açısından veri toplama formunda yer alan sorulardan yararlanarak 'bilgi puanı' hesaplaması yapılmıştır. Puanlamada doğru cevap '1 puan' alırken, yanlış cevap/bilmiyorum '0 puan' almıştır. Bilgi sorularının tamamına doğru cevap veren katılımcıların alacağı en yüksek puan 14 olarak hesaplanmıştır. Araştırmada bağımlı değişken olarak belirlenen emniyet kemeri kullanma ile ilgili bilgi, düşünce ve davranış ve ilgili bazı faktörlerin değişimi incelenmiştir. Araştırmanın verilerinin analizi sırasında; müdahale öncesi ve sonrası durum tespit karşılaştırılmasında Mcnemar ve Wiloxon testleri kullanılmıştır. Katılımcıların bilgi puanlarındaki değişim incelendiğinde müdahale öncesi emniyet kemeri ile ilgili bilgi puan ortalamaları 6,1±2,8 iken müdahale sonrasında 10,8±1,9'a yükseldiği tespit edilmiştir. Bilgi puan ortancaları arasındaki fark istatiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Çalışma katılımcılarının bazı düşüncelerinde de değişim saptanmıştır. Örneğin; 'Emniyet kemeri uyarı sinyali her araçta olması gerekir' önermesine müdahale öncesi katılımcıların %71,1'i müdahale sonrası %84,4'ü katıldığını belirtmiştir (p<0,001). Çalışmada katılımcıların beyanına dayalı olarak emniyet kemeri kullanma davranışlarının sıklığında artış saptanmıştır. Katılımcılar müdahale öncesi ticari araçta daima emniyet kemeri kullanma sıklığı %17,4, özel araçta %21,5 bulunmuştur. Müdahale sonrasında daima emniyet kemeri kullanma sıklığı ticari araçta %49,0'a, özel araçta %37,8'e yükselmiştir. Hem ticari hem de özel araçta müdahale öncesi ve sonrası arasına istatiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur (p<0,001). Çalışmanın başlangıcında katılımcıların %11,5'inin emniyet kemeri kullanma davranışını geliştirmek için yaptıkları önerilerin %65'ini eğitim müdahalesi oluşturmaktadır. Bu çalışma sonucunda da katılımcıların %91,4'ünün çalışmayı yararlı bulduğunu belirtmesi bu tür eğitimlerin emniyet kemeri konusunda sağlığı geliştirmek için önemli adımlar olduğuna dair ipuçları vermektedir. Bu kapsamda Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü gibi kamusal otorite ile meslek örgütlerinin multidisipliner yaklaşımıyla programlar oluşturulması geleceğe dair iyileşmelerde başarı sağlayabilir. Ayrıca farkındalığın artmasına dair toplumsal katılımı teşvik eden kampanyaların da sağlığı geliştirme perspektifi ile katkı sağlayabileceği düşünülmektedir.