Türk tiyatrosunda uyarlama (1860-1923)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SİBEL BULUT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ABİDE DOĞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1860-1923 yılları arasında Türk tiyatrosunda uyarlama faaliyetleri hakkındaki bu çalışmanın amacı, yerli yazın dizgesinde işleyişi ve sınırları netleştirilememiş olan uyarlama kavramı ile ilgili kuramsal alt yapının ortaya koyulması ve Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uyarlama faaliyetlerinin Türk tiyatrosundaki yeri ve önemini tartışmaktır. Tezin girişinde çeviri kavramı ile ilgili temel bilgiler verildikten sonra birinci bölümde uyarlamanın çeviri faaliyetleri içindeki yeri ve tanımı belirtilmiştir. Çeviribilim kuramları ışığında uyarlamanın bir çeviri yöntemi olarak kapsamı ve önemi sorgulanmış, bu bilgiler aracılığıyla bir uyarlama teorisi sunulmuştur. Çalışmanın ikinci bölümünde Osmanlı'daki edebi çeviri faaliyetleri, bu faaliyetler içinde ve hâkim çeviri anlayışında uyarlamanın yeri verilerek, tezin odak noktası olan tiyatroda uyarlama faaliyetleri araştırılmıştır. Bu bölümde dönemin yazarlarının neden uyarlamaya rağbet gösterdiği, onları uyarlamaya teşvik eden faktörlerin neler olduğu tespit edilmiştir. Bunun yanında incelenen tarihi süreçte sahnelenen uyarlama oyunlar hakkında yazılan eleştiri yazıları da incelenmiş, bu yazılar aracılığıyla dönemin yazar ve eleştirmenlerince kabul görmüş uyarlamada başarı ya da başarısızlık ölçütleri tespit edilmiştir. Eser incelemesine ayrılan üçüncü bölümde ise çeviribilim kuramlarından, özellikle betimleyici kuramdan faydalanarak geliştirilen inceleme yöntemi seçtiğimiz eserlere uygulanmıştır. Bu bölümde betimleyici kuramın çeviri sürecini aydınlatmak adına ortaya koyduğu normlardan inceleme ölçütleri olarak faydalanılmıştır. Kendi malzememize göre düzenlediğimiz bu inceleme yöntemi, temel olarak öncü norm, uyarlama öncesi ve uyarlama süreci normları, eşdeğerlik normları ve sonuç olmak üzere dört aşamada uygulanmıştır. İnceleme bölümünün sonunda ise uyarlamaların toplu olarak ele alındığı bir analiz sunulmuş, genel sonuç ve tespitler sıralanmıştır. Bu tespitlerle uyarlama sürecinde uyarlayıcının aldığı kararlar, bu kararlarla değişikliklere uğrayan uyarlama metin, biçim ve içerikteki yerelleştirmeler tespit edilmiş, neticede incelenen uyarlamaların erek tiyatro dizgesindeki yeri ve önemi tespit edilmiştir.