The effects of cultural affinity/distance on the translation of postcolonial literature: Salman Rushdie's Shame
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mütercim Tercümanlık A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: SEZEN ERGİN ZENGİN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ELİF ERSÖZLÜ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tezin amacı, kültürel yakınlık ve uzaklığın özellikle sömürgecilik sonrası metinlerde kullanılacak çeviri stratejilerinin seçilmesinde oynadığı rolü araştırmaktır. Bu amaçla Salman Rushdie'nin Utanç adlı romanı, sömürgecilik sonrası edebiyata ait özellikleri ve kültüre özgü sözcüklerin çevirisi bağlamında incelenmiştir. Salman Rushdie'nin basılan 3. kitabı olan Utanç postmodernizm ve büyülü gerçekçiliğin yanısıra yeni sözcükler türetme, kültüre özgü kelimeler, kasıtlı dilbilgisi yanlışları ve bileşik sözcükler gibi yenilikçi bir tarzı sentezleyen kendine özgü sömürgecilik sonrası nitelikleriyle karmaşık çeviri problemleri ortaya koymaktadır. Bu özelliklerin tümünün çeviri yoluyla aktarılması güçtür fakat yazarın kendi kültürünün ve kimliğinin tanınması için kullandığı bu özelliklerin aktarılması elzemdir. Bu noktada çeviri kilit rol oynamaktadır. Kültürel yakınlık ve uzaklık kavramları bu çalışmaya Utanç adlı roman vasıtasıyla dahil edilmiş ve örneklendirilmiştir. Türk kültürünün Pakistan/Hint kültürüne İslami geleneklerin etkisinin güçlü biçimde hissedildiği alanlarda yakın olduğu farz edilirken Fransız kültürünün bahsi geçen kültürlere uzak olduğu varsayılmıştır. Kültürel yakınlık ve uzaklığın etkilerini göstermek amacıyla romandaki kültürel öğeler Arapça/Farsça ve Hintçe/Urduca olmak üzere iki alt başlıkta toplanmıştır. Bu sayede iki çevirmenin kullandığı stratejiler değerlendirilmiş ve Türk ve Fransız çevirmenlerin sömürgecilik sonrası metinlere yaklaşımları gözler önüne serilmiştir.Sömürgecilik sonrası edebiyat, güç ilişkileri ve ideoloji ile iç içe olduğundan Lawrence Venuti'nin ?yabancılaştırma? ve ?yerlileştirme? yaklaşımları tezin amacına uygun oldukları için bu çalışmanın bel kemiğini oluşturmaktadır. Bu çalışmada kültürel öğeler bağlamında çevirmen kararlarını ortaya koymak ve bu kararları açıklamak amacıyla Javier Franco Aixela'nin kültürel öğelerin sınıflandırılmasına ilişkin çalışması Venuti'nin yaklaşımına ek olarak kullanılmıştır.Yapılan çözümleme sonucu, bir ?yabancılaştırma? yaklaşımı olan ?tekrarlama? yönteminin Batı-Doğu hiyerarşisini yıkmak için kültürel içeriği mümkün olduğunca aktarma amacıyla iki çevirmen tarafından en sık başvurulan yöntem olduğu sonucuna varılmıştır. Yine de ?tekrarlama? stratejisi, uygulanan tüm stratejilerin yalnızca %40'ını oluşturmaktadır. Bu da, çevirmenlerin yaptıkları çevirinin anlaşılır olması için çaba gösterdikleri ve bu amaçla çeşitli yöntemler uyguladıklarını göstermektedir. Türkçe ve Fransızca çevirilerin arasında göze çarpan bir farklılık Fransız çevirmenin bir ?metin dışı açıklama? yöntemi olan dipnotu kullanmasıdır. Bu yöntem Fransız çevirmen tarafından ortalama %29 oranında kullanılırken, Türk çevirmen bu yönteme hiç başvurmamıştır. Bu seçim, çevirmenin görünmezliğiyle ya da editör, yayınevi, edebi çevreler ve okurlar gibi yetkili kurum ve kişilerin çeviride görünmezlik isteğiyle bağlantılı olabilir.