Doğu Karadeniz bölgesi Trichoptera (Insecta) faunası üzerine su çerçeve direktifi ile ilişkili olarak ekolojik araştırmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: PINAR EKİNGEN ABDİK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): GÜLSERAP NİLGÜN KAZANCI
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Su Çerçeve Direktifi kapsamında, sucul ekosistemlerin habitat kalite durumunu anlayabilmek için referans istasyonların belirlenmesi ve referans istasyonlarla, aynı tipe sahip istasyonlar arasında karşılaştırma yapılması gerekmektedir. Yapılan karşılaştırmada, istasyonlarda bulunan tür kompozisyonu, çeşitliliği kullanılabileceği gibi, habitat üzerine etkilerin belirlenebileceği işlevsel özellikler de kullanılabilir. Bu çalışmada, sucul ekosistemde bulunan canlıların taksonomik çeşitliliği yerine işlevsel çeşitliliği kullanılmıştır. İşlevsel çeşitliliğin değerlendirilmesinde beslenme davranışları kullanılmış, bentik makroomurgasız grubu olarak da Trichoptera takımı kullanılmıştır. Trichoptera takımı, sucul ekosistemlerde farklı ekolojik isteklere sahip birçok tür içeren bir gruptur. Bu özelliği sayesinde, akarsu ekosistemlerinde su ve habitat kalitesi çalışmalarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Trichoptera takımına ait larvaların ağız salgıları sayesinde kendilerine yarattıkları yeni nişler, bu larvaların, sucul ekosistemlerde gözlenen neredeyse bütün beslenme davranışlarını kullanmalarını sağlamıştır. Bu tez çalışması kapsamında 2008, 2009 ve 2011 yıllarında Doğu Karadeniz Bölgesi'nde Giresun, Trabzon ve Rize illerinde bulunan 5 akarsu üzerinde 66 istasyon seçilmiştir. Bu istasyonlardan toplanan, 5375 Trichoptera larvası cins düzeyinde teşhis edilmiş ve örneklerin 13 familya ve 22 cinse ait olduğu belirlenmiştir. Cinslerin, bulundukları habitat ile ilişkisinin anlaşılabilmesi için iki ayrı çok değişkenli analiz uygulanmıştır. İlkinde, 66 istasyonda bulunan cinslerin bollukları ile 10 adet bağımsız değişken (sıcaklık, pH, elektriksel iletkenlik, akarsu genişliği, kenar orman varlığı, kıyı bitkilenme yüzdesi, dip yapısındaki çakıl yüzdesi, dip yapısındaki kum yüzdesi, yükseklik ve çözünmüş oksijen) ile değerlendirilmiştir. İkinci analizde ise, yalnızca 44 istasyonda ölçülen bağımsız değişkenler de dahil edilerek 11 bağımsız değişkenle (sıcaklık, pH, elektriksel iletkenlik, çözünmüş oksijen, nitrat ve nitrit azotu, magnezyum sertliği, çinko, bakır, iki değerlikli demir, nikel ve akıntı hızı) 22 cinsin ilişkisi incelenmiştir. Nehir Devamlılık Kavramı'nın Türkiye'de uygulanabilirliğini test etmek için Trichoptera larvalarının beslenme davranışları üzerinden istasyonlarda kullanılan beslenme oranları hesaplanmıştır. Doğu Karadeniz Bölgesi'ndeki akarsuların ağaç sınırının yukarısından kaynaklanması sebebiyle Nehir Devamlılık Kavramı'nda model olarak kullanılan ormanlık alandan kaynaklanan akarsudaki beslenme grubu oranlarından farklı örüntüler gözlenmiştir. Parçalayıcı beslenen larvaların yükseklikten bağımsız olarak kıyı ormanları ile ilişkili olduğu, kazıyıcı beslenme davranışı gösteren larvaların, akarsuyun aşağı bölgelerinde, gölgelenmenin yok olduğu bölgelerde baskın olması beklenirken, Doğu Karadeniz Bölgesi akarsularında, ağaç sınırının yukarısında baskın oldukları belirlenmiştir. Akarsu kenarında bulunan kıyı ormanlarının, Trichoptera larvalarının dağılımında büyük etkisi olduğu gözlenmiştir. Tür seviyesinde teşhisin zor olduğu bazı gruplarla çalışılırken, fauna elemanları bilinmeyen bölgelerde çalışılırken veya zaman, emek ve para kaybının azaltılmasının amaçlandığı durumlarda işlevsel çeşitliliğin kullanılmasının faydalı olabileceği düşünülmektedir.