Farklı habitat tiplerinde küçük memelilerin biyo-ekolojilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞAFAK BULUT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): ZAFER AYAŞ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küçük memeliler, memeliler sınıfı içerisinde ifadede kolaylık sağlamak için bireylerin vücut büyüklüğü baz alınarak adlandırılmış, taksonomik olmayan bir alt gruptur. Küçük memeliler (yarasalar hariç), karasal memelilerin yaklaşık % 63,'ünü, bütün memeli günümüz türlerinin ise yaklaşık % 47,5'ini oluşturmaktadır. Doğa araştırmalarında etkin olarak kullanılan küçük memeli populasyonlarındaki ve komünitelerindeki değişiklikler bize çevredeki olası değişimleri gösterir. Bu tip değişimleri anlamak için, bu çalışmanın asıl amacını oluşturan hangi türün hangi habitatta ne yoğunlukta ve hangi zamanlarda bulunduğunu bilmek önemlidir. Bu çalışma, İç Anadolu Bölgesi'nde bulunan Soğuksu Milli Parkı'nda Populus tremula ormanı, termofil yaprak döken orman, step (dağ stepi), konifer plantasyonu ve Abies (göknar) ormanı habitat zeminlerinde bulunan, karasal küçük memelilerin "Yakala-Markala-Tekrar Yakala" modeline göre elde edilen verilerden oluşturulmuştur. Arazi çalışmaları ön izleme çalışmaları dışında, 2014 ve 2015 yılları içerisinde ilkbahar, yaz ve sonbahar aylarını kapsayacak şekilde toplam 14 ay boyuca yapılmıştır. Bu çalışmalar boyunca 13 küçük memeli türü kaydedilmiş, fakat seçilen habitat tiplerinde yapılan grid kapanlama yöntemine dayalı çalışmalarda, Apodemus'a ait iki tür teşhis zorluğu açısından birlikte değerlendirildiğinde 7 tür üzerinden veri alınmıştır. Toplamda 5 farklı habitat tipininde yapılan 5x5 kare grid sistemine göre kurulan kapanlama çalışmalarında toplam 5250 kapan günü sayısında 7 farklı türe ait 758 birey yakalanmıştır. Tüm habitat tiplerindeki ortalama yakalama başarısı ise % 14,44 olarak hesaplanmıştır. Bu tezde, türlerin tercih ettikleri habitat tipleri, görece populasyon yoğunlukları, sıcaklığa bağlı yoğunluk değişimleri, aylara bağlı habitat tercihleri, eşey oranları, habitatlara göre indikatör türler, küçük memelilere göre benzer ve farklı habitatlar, küçük memeliler üzerine av baskısı gibi birçok parametre değerlendirilmiştir. En çok yakalanan tür Apodemus spp. (% 54,9) ve sırasıyla Mus macedonicus (% 15,2), Myodes glareolus (% 12,8), Microtus subterraneus (% 11,6), Crocidura suaveolens (% 4,3) ve Dryomys nitedula (% 1,2) olmuştur. Sıcaklık verilerinden etkilenen türler M. glareolus ve D. nitedula olarak bulunmuştur. Sonbahar aylarında populasyonunda büyük bir artış gösteren M. subterraneus'un sıcaklıkla ters orantılı bir ilişki bulunmuştur. Eşey oranlarına bakıldığında M. glareolus step habitatında yoğun bir erkek baskısı altındadır. Diğer türlerde belirgin bir fark bulunmamıştır. İndikatör türler sayısal olarak belirlenmiştir ve M. glareolus, M. subterraneus ve D. nitedula farklı habitatlar için belirleyici türler olarak bulunmuştur. Küçük memelilerin habitat tercihleri açısından, birbirine en fazla benzerlik gösteren habitatlar konifer plantasyon sahası ve göknar ormanıdır ve en farklı habitat ise steptir. Çalışma alanında gündüz ve gece yırtıcıları ve sürüngenler kaydedilmiştir. Bu türlerin, mevsimlere göre küçük memeli populasyon yoğunluğunda bazı değişimlere neden olduğu gözlenmiştir.