Dombayova grabeni (Dinar, Batı Anadolu) pliyosen çökellerinin palinolojik verilere dayalı paleovejetasyonel ve paleoiklimsel incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ŞÜKRÜ SİNAN DEMİRER
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): CEMAL TUNOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Afyonkarahisar'ın Dinar ilçesi dahilinde yer alan Dombayova Grabeni'ndeki Pliyosen yaşlı kömür içeren istiflerin palinoflora ve ostrakod faunasına dayalı paleoiklim ve paleoortam yorumları yapılmıştır. Graben içerisinde iki ayrı noktadan örnek alınmıştır. Bunlar grabenin doğu kenarında yer alan Erken Pliyosen (MN 14) yaşlı Akçaköy kesiti ve grabenin ortasında yer alan Pliyosen yaşlı D-97 sondajıdır. Akçaköy kesiti beş metre uzunluğunda göl-akarsu ortamında çökelmiş bir istif ile temsil edilmektedir. İncelemeler sonunda 29 tür ve 47 cinsi içeren 82 palinomorf taksası tanımlanmıştır.İstif içinde tanımlanan palinoloji topluluğu, angiosperm (% 76,8) ve gymnosperm polenlerinden (% 12,1), pteridophyta sporlarından (% 2,43) ve tatlı-su alglerinden (% 8,67) oluşmaktadır. Akçaköy kömürlerinden tanımlanan ağaçsıl taksa, baskın karışık mezofitik orman elemanları (yaprak döken Quercus, Cedrus, Cathaya, Tsuga, Picea, Podocarpidites), ikincil seyrek akarsu kenarı elemanları (Taxodium/Glyptostrobus, Alnus, Salix, Carya, Ulmus) ve bunlara eşlik eden otsul taksa bolluğu (Poaceae, Chenopodiaceae/Amaranthaceae, Asteraceae-Tubuliflorea tip) ile tanımlanır. Palinolojik analiz sonuçları, su kenarı bitki topluluğunun (Sparganium, Cyperaceae:Carex/Cladium) ayrıca önemli ağırlıkta olduğunu göstermektedir. Bunlara ek olarak kesitte göreceli olarak yüksek bolluk gösteren Stigmozygodites, Tetraporina, Spirogyra, Botryococcus braunii, Sigmopollis laevigatoides, Sigmopollis sp., Sigmopollis punctatus gibi tatlısu fitoplankton topluluğu da bulunmaktadır. Yarı-sayısal analiz sonuçları Akçaköy istifinin ılıman iklim koşullarında çökeldiğini göstermektedir. Grabenin ortasında yer alan 320 metre kalınlıktaki D-97 sondajı, kömür ve silttaşı-çamurtaşı ardalanmasından oluşmaktadır. İncelemeler sonucunda 19 aile, 61 cins ve 12 tür tanımlanmıştır. Tanımlanan taksonların %64'ü angiosperm (%21 ağaçsıl, %43 otsul), %11'i gymnosperm, %6'sı pteridophyta ve %19'u tatlısu alglerine aittir. D-97 sondajı boyunca baskın olan topluluk otsul bitkiler ve çalılardır. Cyperaceae, Poaceae, Asteraceae, Chenopodiaceae/Amaranthaceae yüzdesi en yüksek olan elemanlardır. D-97 sondajı NAP/AP (Otsul/Ağaçsıl) oranı Akçaköy ile karşılaştırıldığında bu oranın yüksek olduğu göze çarpar. Bu farklılık, sedimantasyon sırasında açık alanlarda, daha serin ve karasal koşulların varolmasının sonucu olabilir. D-97 içerisinde yer alan alan ağaçsıl taksa düşük bolluk göstermesine karşın, göze çarpan bir vejetasyon dinamiğine sahiptir. Yüksek rakım elemanları (Abies, Picea) ve Cupressaceae sadece kesitin erken döneminde yer almaktadır. Orta rakım elemanları (Cedrus, Sciadopitys, Tsuga, Cathaya) ve mezotermik elemanlar (Carpinus orientalis, Ostrya, Juglans, Acer, yaprak döken Quercus, Populus, Alnus, Salix, Carya, Pterocarya, Ulmus) kesit boyunca ritmik olarak ortaya çıkmaktadırlar. Bu çevrimsellik istifteki nemli dönemlere işaret ediyor olabilir. Palinomorf sayısındaki değişimler ayrıca çökelme sırasında ortamın tektonik ve iklimsel süreçlerden oldukça etkilendiğini ortaya koymaktadır. Sonuçlar, vejetasyon dinamiklerinin, paleoiklim ve paleoekolojik koşullardaki değişimler ile birlikte, birkaç farklı fazdan geçtiğini göstermektedir. D-97 sondajı örneklerinde yüksek oranlarda bolluk gösteren tatlısu algleri mevcuttur. Bu algler: Sigmopollis laevigatoides, Ovoidites minoris, Tetraporina, Ovoidites elongatus, Ovodites gracilis'tir. Akçaköy çökellerine nazaran daha fazla bolluk gösteren tatlı su fitoplanktonları derin olmayan ve oksijen bakımından zengin bir ortamı işaret eder. D-97 sondajı içerisindeki uygun seviyelerden alınan 18 adet ostrakod örneği içinde 7 cinse ait 8 tür tanımlanmıştır: Zonocypris membranae, Heterocypris sp., Prionocypris zenkeri, Candona angulata, Candona neglecta, Ilyocypris bradyi, Darwinula stevensoni ve Amplocypris sp. Bu formlara dayanarak çökelme sırasında sığ, nispeten soğuk sucul bir ortam olduğunu söylemek mümkündür.