Sosyal geri çekilme davranış gösteren erken çocukluk dönemindeki çocuklar için hazırlanmış erken müdahale programlarının değerlendirilmesi: Bir meta-analiz çalışması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, ÇOCUK GELİŞİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇİĞDEM KAYMAZ
Danışman: Nur Pınar Bayhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışması, erken çocukluk dönemindeki (0-8 yaş) sosyal geri çekilme davranışı sergileyen çocuklara uygulanmış erken müdahale programlarının etkililiğini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda, sosyal geri çekilme davranışı gösteren çocuklar için hangi erken müdahale programları uygulanmıştır? ; Uygulanan erken müdahale programlarının özellikleri nedir? ; Uygulanan erken müdahale programlarının etki büyüklüğü nedir?; Bu programların etkililiği üzerinde moderatör değişkenler var mıdır? Eğer var ise bu değişkenler nelerdir? Sorularına yanıt aranmıştır. Utangaçlık, sosyal kaçınma, sosyal izolasyon, davranış inhibisyonu gibi sosyal geri çekilme davranışları çocukların gelişim alanlarında farklı problemler yaşanmasına neden olmaktadır. Bu araştırma ile farklı müdahalelerden elde edilen bulgular sentezlenmiş; müdahalelerin genel etkisini değerlendirilmiş ve etkinliği etkileyen moderatör değişkenler ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. Bu meta-analiz çalışması yürütülürken PRISMA rehberi takip edilmiştir. Sonuçlar, erken müdahalelerin sosyal geri çekilme davranışlarını azaltmada genel olarak olumlu etkiler oluşturduğunu fakat çalışmalar arasında önemli farklılıklar bulunduğunu göstermiştir. Bazı müdahalelerin sosyal geri çekilme davranışlarını anlamlı düzeyde azalttığı görülürken, diğerlerinin etkisinin sınırlı olduğu tespit edilmiştir. Rastgele etkiler modeliyle hesaplanan ortak etki büyüklüğü -0.2808 olarak bulunmuş ve müdahale gruplarının kontrol gruplarına kıyasla istatistiksel olarak anlamlı bir azalma gösterdiği ortaya konulmuştur. Ancak, yüksek heterojenlik (I² = %80.79), metodolojik ve bağlamsal farklılıkların daha fazla araştırılmasını gerekli kılmaktadır. Bu bulgular, yapılandırılmış erken müdahale programlarının sosyal geri çekilme davranışlarını azaltmada etkili olabileceğini ve bireysel ve bağlamsal ihtiyaçlara göre uyarlanması gerektiğini vurgulamaktadır. Gelecekteki çalışmaların, ebeveyn katılımı, program süresi ve kültürel faktörler gibi moderatörlerin etkisini daha ayrıntılı bir şekilde ele alması gerekmektedir.