Kanser erken teşhis ve tarama merkezine (KETEM) başvuran kadınlarda kanser damga ölçeği'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi ve ilişkili faktörlerin saptanması
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Tıp Fakültesi (Türkçe), Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞLA SUSUZ
Danışman: Ümmühan Şevkat Bahar Özvarış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada; Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezine (KETEM) tarama yaptırmak için başvuran kadınlarda Kanser Damga Ölçeği'nin (Cancer Stigma Scale-CASS) geçerlik ve güvenirliğinin değerlendirilmesi, katılımcıların kanser damga düzeyi, kanser ve risk faktörleri hakkında bazı bilgileri, kansere ilişkin bazı beden algıları ve bunlarla ilişkili faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma iki aşamadan oluşmakta olup, ilki metodolojik tipte, ikincisi tanımlayıcı tipte epidemiyolojik bir araştırmadır. Veriler 2 Aralık 2019-26 Ocak 2020 tarihleri arasında KETEM'de kanser taraması yapıldıktan sonra 500 katılımcıdan yazılı onam alınarak yüz yüze görüşme tekniği ile toplanmıştır. Araştırmada iki ayrı veri toplama formu kullanılmış olup, birincisinde Kanser Damga Ölçeği ile birlikte katılımcıların sosyodemografik özelliklerini, kanser ve risk faktörleri hakkında bazı bilgileri ile kansere ilişkin beden algılarını öğrenmeye yönelik sorular yer almaktadır. İkincisi ise ölçeğin test-tekrar test güvenirlik analizi için sadece Kanser Damga Ölçeği'ni içermekte olup, ilk formun uygulanmasından 15-30 gün sonra ilk formu doldurmuş, takma adları belli olan 100 kadına uygulanmıştır. Kanser Damga Ölçeği'nin güvenirlik analizlerinde hesaplanan Cronbach alfa değeri 0,659 olup, alt boyutların Cronbach alfa değerleri 0,408-0,625 arasında değişmektedir. Ayrıca yapılan test-tekrar test güvenirlik analizi sonucunda, iki uygulama arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r=0,488, p<0,001). Ölçeğin altı faktörlü yapısı birinci ve ikinci düzey DFA ile doğrulanmış, standart uyum değerlerinin "kabul edilebilir uyum" ile "mükemmel uyum" arasında değiştiği görülmüştür. Sonuç olarak, ölçeğin "oldukça güvenilir, geçerli" bir ölçek olduğu kabul edilmiştir. Türkiye'de kanser taraması yaptırmak için KETEM'e başvuran kadınlarda kanser damga düzeyinin tespitinde ve takibinde kullanılabileceği sonucu çıkarılmıştır. Araştırmamızda eğitim düzeyi yüksek olan, ailesinde sağlık çalışanı olan ve geçmişte kanser taraması yaptırmış olan ve olumsuz kanser beden algısına sahip olan katılımcıların kanser damga puanı istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Katılımcıların yaklaşık üçte birinin kanser korkusu veya kaygısı başta olmak üzere taramalar hakkında bilgi yetersizliği nedeniyle tarama yaptırmayı ertelediği saptanmıştır. Katılımcıların büyük çoğunluğunun kanser risk faktörleri hakkında bilgi sahibi oldukları, ancak kansere karşı koruyucu olan Hepatit B ve HPV aşısı hakkında bilgi sahibi olmadıkları saptanmıştır. Katılımcıların çoğunun kanser ve tedavisine bağlı bedenlerinde meydana gelen estetik açıdan olumsuz ve başkaları tarafından görünür olan değişimler karşısında olumsuz kanser beden algısına sahip oldukları tespit edilmiştir. Kanserden korunma yolları konusunda toplumun bilgilendirilmesi, kanser damgası ve olumsuz beden algısını kırmak için müdahale programları geliştirilmesi gerekmektedir.