Ortaöğretim kurumlarındaki psikolojik sözleşme üzerinde güçlendirici liderlik davranışlarının rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEVAL KOÇAK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): BERRİN BURGAZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada Uşak ili merkezinde görev yapan lise öğretmenlerinin psikolojik sözleşmeye uyma düzeyleri üzerinde, okul yöneticilerinin psikolojik sözleşmeye uyma ve güçlendirici liderlik davranışları gösterme düzeylerinin rolü belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle öğretmenlere göre okul yöneticilerinin psikolojik sözleşmeye uyma ve güçlendirici liderlik davranışları gösterme düzeyleri ortaya konulmuş, öğretmenlerin psikolojik sözleşmeye uyma düzeylerine ilişkin algıları belirlenmiştir. Bununla birlikte psikolojik sözleşme ve güçlendirici liderlik davranışlarına yönelik öğretmen algılarının cinsiyet, kıdem, eğitim durumu, okulda görev yapan öğretmen sayısı ve okul türüne göre farklılaşıp farklılaşmadığı belirlenmiştir. Daha sonra her bir değişken ve boyutları arasındaki ilişkiler belirlenmiş, okul yöneticilerinin psikolojik sözleşmeye uyma ve güçlendirici liderlik davranışları gösterme düzeylerine ilişkin öğretmen algılarının, kendilerinin psikolojik sözleşmeye uyma düzeylerini ne kadar yordadığı belirlenmiştir. Çalışma, Uşak ili merkezindeki 21 resmi ortaöğretim kurumunda (liselerde) çalışan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın evrenini 2015-2016 öğretim yılında, Uşak ili merkezindeki ortaöğretim kurumlarında çalışan 913 öğretmen oluşturmuştur. Uşak ili merkezinde bulunan liseler önce "Genel Liseler" ve "Mesleki ve Teknik Liseler" olarak iki grupta toplanmıştır. Örnekleme alınacak öğretmen sayıları, mesleki ve teknik liseler ile genel liselerde bulunan öğretmenlerin evren içindeki oranları esas alınarak belirlenmiştir. Buna göre çalışmanın örneklemi 280 öğretmenden oluşturulmuştur. Öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin psikolojik sözleşmeye uyma düzeylerine ilişkin öğretmen algılarının belirlenebilmesi için, bu çalışma kapsamında iki ölçek geliştirilmiştir. (Öğretmenlerin Psikolojik Sözleşmeye Uyma Düzeyi Ölçeği, Okul Yöneticilerinin Psikolojik Sözleşmeye Uyma Düzeyi Ölçeği). Yapılan pilot uygulama ile elde edilen veriler üzerinde gerekli madde analizleri, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmış, ölçekler ana uygulamaya hazır hale getirilmiştir. Okul yöneticilerinin güçlendirici liderlik davranışlarını gösterme düzeylerine ilişkin öğretmen algıları ise Konczak, Stelly ve Trusty (2000) tarafından geliştirilip, Aras (2013) tarafından Türkçe'ye uyarlanan "Güçlendirici Liderlik Davranışları Ölçeği" ile belirlenmiştir. Ana uygulamada ölçekler, gönüllülük esasına dayalı olarak uygulanmıştır. Uygulama sonunda tüm ölçekler için geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tekrarlanmış, ilgili araçların geçerli ve güvenilir oldukları görülmüştür. Çalışma tarama modellerinden ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Elde edilen verilerin analizinde, aritmetik ortalama, standart sapma ve yüzdelik değer gibi betimsel istatistikler kullanılmıştır. Bunun yanında değişkenler arası ilişkilerin incelenmesinde çoklu korelasyon (Pearson Korelasyon Katsayısı) ve yordayıcılık analizi için hiyerarşik regresyon tekniklerinden yararlanılmıştır. Cinsiyet, kıdem, eğitim durumu, okulda görev yapan öğretmen sayısı ve okul türü değişkenlerinin algılar üzerinde farklılık yaratıp yaratmadığı ise, Tek Yönlü MANOVA, Çift Yönlü ANOVA ve t-testi ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre okul yöneticilerinin psikolojik sözleşmeye uyma düzeyleri orta, kendilerinin psikolojik sözleşmeye uyma düzeyleri ise yüksektir. Bununla birlikte öğretmenler, okul yöneticilerinin güçlendirici liderlik davranışlarını yüksek düzeyde yerine getirdiğine inanmaktadırlar. İlgili algılar öğretmenlerin cinsiyet, kıdem, eğitim durumu, okulda görev yapan öğretmen sayısı ve okul türüne göre farklılıklar göstermektedir. Elde edilen bir başka bulguya göre, psikolojik sözleşmeye ilişkin karşılıklı algılar arasında güçlü pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır. Ayrıca güçlendirici liderlik davranışları ile öğretmenlerin psikolojik sözleşmeye uyma düzeyleri arasında da anlamlı, pozitif ve güçlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Son olarak okulun psikolojik sözleşmeye uyma ve güçlendirici liderlik davranışları sergileme düzeyleri, öğretmenlerin psikolojik sözleşmeye uyma düzeylerinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu ortaya çıkarılmıştır. Anahtar sözcükler: Psikolojik sözleşme, okul yöneticilerinin yükümlülükleri,öğretmen yükümlülükleri, çalışan güçlendirme, güçlendirici liderlik davranışları.