Molla Nasreddin ve Füyuzat dergilerinde milli kimlik düşüncesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAJAR KABIRI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): CAHİT GELEKÇİ
Özet:Azerbaycan'da, 19. yüzyılda yenileşme hareketinin başlamasıyla birlikte Rusya'da yaşayan Türkler arasında milli kimlik üzerine odaklanarak kimlik oluşturma ve modern bir toplum inşa etme çabaları başlamıştır. Bu süreçte, başta geleneksel dini düşüncelere ve eğitime karşı çıkılarak modern eğitimin yayılması amaçlanmıştır. Modern eğitimin başlanmasıyla birlikte, eğitim dili olarak kullanılan Rus dili ile ilgili yeni bir tartışma başlamıştır. Azerbaycanlı düşünürler, Rus dili vasıtasıyla Ruslaştırma sürecinin yaygınlaştığını düşünmeye başlamış, bu da düşünürleri kendi milli kimlikleri çerçevesinde toplumu geliştirmeyi göz önünde bulundurmaya sevk etmiştir. Milli bir kimlik oluşturmak için atılması gerektiğini düşündükleri ilk adım, toplumda yaygın olan köktenci din ve kültürü eleştirmek ve değiştirmek olmuştur. Öte yandan, Ruslaştırmaya karşı direniş göstermek için bütün Türkler arasında birliği sağlayabilecek etkenleri geliştirmek de atılması gereken diğer adımdır.Söz konusu amaç doğrultusunda Azerbaycan düşünürleri, gelişmekte olan modern iletişim araçlarını kullanarak farklı yaklaşımlar içerisinde bulunmuşlarsa da dergi ve gazeteler aracılığıyla milli kimliği oluşturmak onların ortak noktaları olmuştur. Fakat milli kimliği oluşturan unsurların hangi içeriklerle sunulması gerektiği yoğun tartışmalara yol açmıştır. Kimi düşünürler Türkçülüğü savunarak İstanbul Türkçesi esas olarak ortak bir Türk dilinin oluşmasını amaçlamışlardır. Onlara göre Çin sınırlarından Akdeniz'e kadar Türkçe konuşan bütün bölgeler bir milleti temsil etmektedir. Bu düşünceye sahip olanlar İslam dinini milli kimliğin önemli bir etkeni olarak ele almışlardır. Dolayısıyla, Osmanlı İmparatorluğu öncülüğünde siyasi İslam yanlıları, Rusya ve Avrupa karşısında durmayı düşünmüşlerdir. Azerbaycan halkı için anlaşılması zor olan Osmanlı Türkçesinin yerine Azerbaycan Türkçesini kullanan başka düşünürler ise din ve kültürü daha çok toplumsal açıdan ele alıp eleştirmişlerdir.Bu araştırmada 1906'da yayınlanan Füyuzat ve Molla Nasreddin dergileri nasıl bir milli kimlik içerdikleri ele alınıp izlenmiştir.