Çankırı Poşaları: Dil ve kültür araştırması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili Ve Edebiyatı A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2012
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİKE ÜZÜM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Nurettin Demir, Bülent Gül
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye, birçok etnik grubun yaşadığı çok dilli bir coğrafyadır. Bu gruplardan biri de araştırma konumuzu oluşturan Çankırı Merkeze bağlı Alibey Mahallesi'nde yaşayan bir topluluktur. Yaklaşık olarak 2000 kişilik topluluk, kendilerinin Poşa olduklarını söylerken grup dışı Çankırı halkı bunları Çingene, Cingan, Elekçi, Bohçacı gibi adlarla adlandırmaktadır.Poşaların, grup dışında anlaşılmayan, hatta varlığı bile bilinmeyen bir dilleri vardır. Çankırı'nın yerlisi olmama rağmen ben de danışmanımın Çankırı'da ayrı bir dilin varlığını araştırmam konusunda yönlendirmeleriyle Poşaca konuşulduğunu öğrendim. Poşa dili, toplulukça gizlenmeye çalışılmaktadır. Bu durumun sebepleri çalışmamızda gerekçeleriyle ve Poşaların ifadelerini kanıt göstererek ele alınmaya çalışılmıştır.Çankırı Poşaları hakkında kaynaklarda çok az veri bulunması sebebiyle çalışmanın temelini alan araştırmaları oluşturmaktadır. Araştırmada katılımcı- gözlem metoduyla ses kaydı, video kaydı, not alma ve zaman zaman fotoğraf çekimi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmanın içerisinde alan araştırması sırasındaki deneyimler de paylaşılmıştır.Çalışma; konu, amaç, kapsam, araştırma alanı, araştırma süresi, verilerin elde edilişi gibi çalışma planı ve Poşacayı tanımlamak için kullanılabilecek temel kavramların tanıtıldığı bir Giriş'le başlamaktadır. Bunu Çankırı Poşalarının ve dillerinin incelendiği dört bölüm takip etmektedir. Birinci bölümde Giriş'te tartışılan kavramlar çerçevesinde Poşa dilinin durumu tartışılmış, öne sürülen tezler, derlemeler sonucu elde edilen verilerle desteklenmiştir.Poşalar iki dillidir. Kendi toplulukları içerisinde kendi dillerini, dışarıda ise Türkçeyi konuşmaktadırlar. Çalışmanın ikinci bölümünde, Çankırı ağzı ve Poşaların Türkçelerindeki tipik ses özelliklerinden söz edildikten sonra Poşaların konuştuğu dil hakkındaki fonetik ve morfolojik tespitler paylaşılmıştır. Ancak bu çalışmada Poşacanın tam bir incelemesini yapmak, dil hakkında hiçbir ön çalışmanın olmaması, kapalı bir grup olan Poşalardan derleme yapmanın güçlükleri gibi nedenlerle mümkün değildir.Üçüncü bölümde, elde ettiğimiz sözlük verileri, verinin nasıl elde edilişiyle ilgili sorunların tartışıldığı bilgilerden sonra, ileride çalışmalara kaynaklık etmesi amacıyla liste halinde sunulmuştur.Ekte, sosyolojik değerlendirmeler amacıyla uyguladığımız anket verilerine yer verilecektir. İki bölümden oluşan ankette, Poşaca ve Türkçeyi nerede kullandıkları ve bu dillere karşı tutumları hakkında bilgi elde edilmeye çalışılmıştır.Anahtar Sözcükler: Çankırı Poşa dili, dil ilişkileri, iki dillilik, baskın dil, sözlükçülük