İttihat ve Terakki döneminde sağlık politikaları ve halk sağlığı (1913-1918)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri Ve İnkılap Tarihi, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ALİ TOMALI

Danışman: Ayten Sezer Arığ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Sıklıkla İslâm ve Selçuklu tıbbının devamı olarak zikredilen Osmanlı tıbbı, XIX. yüzyıldan itibaren fark edilir bir değişim sürecine kapı aralamaktadır. Yaşanan askerî ve siyasi gelişmeler de bu süreçte önemli bir etken durumundadır. İttihat ve Terakki dönemi ise bu sürecin en kritik aşamalarından biridir. Zira Balkan ve Birinci Dünya Savaşı ile birlikte kademeli olarak zayıflayan Osmanlı Devleti'nin, sivil halkın korunmasına yönelik ortaya koyduğu sıhhi refleksler, sağlık politikalarının çok yönlü çehresini göstermektedir. Başkent İstanbul başta olmak üzere tüm Osmanlı coğrafyasında hayata geçirilmeye çalışılan yasal düzenlemeler ile tesis edilen sağlık müesseseleri, personel istihdamları, bütçeler ve salgın hastalıklara karşı mücadele usulleri, "sağlık politikalarının" temel nirengi noktasını teşkil etmektedir. Buradan hareketle, İttihat ve Terakki döneminde sağlık hizmetlerinin nasıl bir değişim ve dönüşüm yaşadığının tespit edilmesi bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Çalışma giriş ile birlikte dört bölümden meydana gelmektedir. Birinci bölümde, İttihat ve Terakki hükümetlerinin sağlık bütçeleri ve finansmanı üzerine odaklanılmıştır. Mevcut hükümetlerin programları ile sağlık teşkilatlanmasındaki yapısal reformlar yine bu kısımda ele alınmıştır. İkinci bölümde, sağlık kurum ve kuruluş modellemeleri, mevcut kurumların modernizasyonu ve sağlık örgütlenmeleri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde ise sağlık personelinin istihdamı, eğitimi ve örgütlenmeleri değerlendirilmiştir. Son bölümde de hastalıklarla mücadele yöntemleri ve halk sağlığına ilişkin genel tedbirler incelenmiş, yıkıcı etkisi yüksek yedi hastalık başta olmak üzere salgın ve ve diğer kronik hastalıklara ilişkin vaka ve vefat sayıları mukayese edilmiştir. Ayrıca çalışmanın her bölümünde, hayata geçirilen yasal düzenlemelere detaylı olarak yer verilmiştir. Böylelikle sağlık politikalarının nasıl bir hukuki zemine oturtulduğu gözler önüne serilmiştir.