“Three Essays on Food Security: Sustainable Development, Structural Drivers and Agricultural Price Dynamics.”
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Nisa Şansel Tandoğan Aktepe
Danışman: Özgür Teoman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, sürdürülebilir kalkınma bağlamında gıda güvenliği/güvensizliğinin rolünü, COVID-19 dönemiyle birlikte gıda güvenliği/güvensizliğini belirleyen temel faktörlerin tespitini ve üç farklı kriz çerçevesinde tarımsal ürün fiyatlarındaki değişimleri etkileyen unsurların analizini konu alan üç makaleden oluşmaktadır. Birinci bölüm, gıda güvenliği/güvensizliğinin sürdürülebilir kalkınmadaki önemli rolüne dair derinlemesine bir çerçeve sunmaktadır. Bu bölümde, gıda güvenliği ile Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA'lar) arasındaki döngü ortaya konulmaktadır. Öyle ki bazı unsurlar, bir faktörün hem ana faktörü ve/veya tetikleyici faktörü olarak hem de sonucu olarak işlev görürken, kimi durumlarda bir etkenin hem nedeni hem de sonucu olarak rol oynayabilmektedir. Bu karşılıklı etkileşim içinde olan faktörlere yönelik müdahaleler, söz konusu kısır döngü içinde bir kelebek etkisi yaratarak, sürecin verimli bir döngüye dönüşmesini sağlayarak sürdürülebilir kalkınmanın temellerinin güçlendirilmesine katkı sunabilmektedir. İkinci çalışmada, COVID-19 döneminde küresel bir sorun olarak öne çıkan gıda güvenliği/güvensizliğinin yapısal belirleyicilerini tespit etmeye yönelik bir analiz gerçekleştirilmektedir. Çalışma, 2004-2022 dönemini ve 138 ülkeyi kapsamakta olup, analiz için Sistem-GMM modeli tercih edilmektedir. Altı temel faktör (ekonomik, yönetimsel, tarımsal, politik, demografik ve çevresel faktörler) ile bir dış şok (COVID-19 pandemisi) temelinde genel bir çerçeve sunularak gıda güvenliği/güvensizliğine ilişkin çarpıcı sonuçlar elde edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, yetersiz beslenme yaygınlığının gecikmeli değeri, enflasyon, üretim, kırsal nüfus, tahıl ithalatına bağımlılık ve COVID-19 pandemisinin gıda güvenliği/güvensizliği üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Bu değişkenler arasında, en çok etkili olandan en az etkili olana doğru sırasıyla yetersiz beslenmenin gecikmeli değeri, COVID-19 pandemisi, üretim, enflasyon ve tahıl ithalatına bağımlılık, gıda güvenliğini tetikleyen ve daha da kötüleştiren etkenler olarak belirlenmiştir. Buna karşın, yalnızca kırsal nüfusun gıda güvenliği üzerinde olumlu bir etkisi olduğu görülmektedir. Üretim, dağıtım, gelir düzeyi, altyapı ve politikalara yönelik iyileştirmeler ve alınacak önlemler, üretim artışı, daha sağlam ulusal gıda sistemleri ve dolayısıyla da gıda güvensizliğinin şiddetinin azaltılması açısından oldukça önemlidir. Çalışmanın üçüncü odak noktası, farklı sebeplerden kaynaklanan krizlerin (Küresel Gıda Krizi/Küresel Finansal Kriz (2008–2009), Rusya-Türkiye Uçak Krizi (2015–2016), ve COVID-19 pandemisi (2019– 2021)) etkilerini göz önünde bulundurarak, 2002-2021 dönemi için Türkiye'deki tarımsal ürün fiyatlarındaki değişimlerin gerisindeki belirleyicilerin analiz edilmesidir. Fiyat değişiminde etkili olan faktörlerin uzun ve kısa vadeli etkilerini değerlendirebilmek amacıyla Otoregresif Dağıtılmış Gecikmeli Modeli (ARDL) uygulanmıştır. Tarımsal ürünlerdeki fiyat değişimlerine yönelik olarak seçilen ürünler ve potansiyel belirleyiciler aracılığıyla elde edilen sonuçlar; ilgili kategoriler altındaki kamu yönetimi etkinliği, regülatif kalite, azot kullanımı, su fiyatı, para arzı, döviz kuru ve gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) değişkenlerinin, fiyat değişimlerin de en etkili faktörler olduğunu ortaya koymaktadır. Anahtar Sözcükler Gıda Güvenliği, Tarımsal Ürün Fiyatları, Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Küresel Gıda Krizi, COVID-19 Pandemisi, Küresel Krizler