Atıf klasiklerinin etkisinin ve ilgililik sıralamalarının Pennant diyagramları ile analizi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bilgi ve Belge Yönetimi A.B.D., Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜGE AKBULUT
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): YAŞAR AHMET TONTA
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Atıf dizinleri bilim insanlarının ve bilimsel çalışmaların literatüre olan katkılarının ölçümüne yönelik otorite kaynaklardır. Bilgi erişim literatüründeki birçok çalışma erişim algoritmalarının geliştirildiği araştırmalara dayanmaktadır. Bilgi erişim alanının disiplinlerarası yapısı dolayısı ile bu çalışmalara birçok farklı alandan atıflar yapılmaktadır. Bilgi erişim literatüründe "klasik" olarak nitelendirilen ve birçok alanı etkileyen çalışmaların özellikle geriye dönük olarak incelenmesi önemlidir. Fakat özellikle eski tarihli çalışmaların etkilerinin atıf dizinlerinde gözlenmesi kolay değildir. Geleneksel atıf analizi çalışmanın kendi dönemindeki ve daha sonraki dönemlerdeki çalışmalar üzerindeki etkilerini ortaya çıkarmak için yeterli değildir. Bu çalışmaların diğer disiplinlere etkileri ve alandaki yeni modellere katkılarının ortaya çıkarılması büyük resmi görebilmek açısından önemlidir. Bu çalışma kapsamında bilgi erişim literatüründe atıf klasiği haline gelmiş olan Maron ve Kuhns'un 1960 yılında yayımladıkları "olasılıksal erişim" ile ilgili çalışmanın literatürdeki etkisi ilgililik kuramı (relevance theory), bilgi erişim ve bibliyometriye dayanarak geliştirilen pennant diyagramları aracılığıyla görselleştirilmiştir. Bu amaçla temel hipotezi "Geleneksel atıf analizi ile gözlenemeyen disiplinlerarası ilişkiler pennant diyagramları yöntemi ile ortaya çıkarılabilir" şeklinde belirlenmiştir. Hipotezi test etmek için Maron ve Kuhns'un çalışmasına 1960 ile 2015 yılları arasında atıf yapan çalışmalar (toplam 4176 tekil çalışma) kaynakça bilgileri ile birlikte indirilmiş ve MS Excel programında yazılan makrolar yardımıyla hesaplamalar yapılarak grafikler hazırlanmıştır. Bu çalışmalardan kolayda örneklem yöntemi ile seçilen 90 çalışma için etkileşimli ve statik pennant diyagramları oluşturulmuş ve bu diyagramlar ayrıntılı olarak incelenmiştir. v Bu çalışmanın bir diğer önemli çıktısı da ilgililik sıralamalarıdır. Atıf dizinlerinde halihazırda kullanılmakta olan kaynakça benzerliğine dayalı ilgililik sıralamasına alternatif olarak çekirdek makalenin kaynakçası dışında diğer araştırmacıların atıflarının da hesaplamaya dahil edildiği pennant diyagramı yöntemi ile ilgililik sıralaması oluşturulmuş ve bu sıralamalar birbirleri ile karşılaştırılmıştır. Bulgular hipotezleri destekler niteliktedir. Pennant diyagramları çekirdek makalede geçen olasılıksal modelin doğrudan ya da dolaylı olarak hangi modelleri etkilediği ya da hangi modellerden etkilendiği hakkında bilgi vermektedir. Çekirdek makalenin bilgi erişim alanı ve diğer disiplinlere katkıları ve birbirinden kopuk gibi gözüken alanlar arasındaki ilişkiler ile yazar, çalışma ve dergiler arasında belirli olmayan ve geleneksel atıf analizi ile belirlenemeyen ilişkiler ortaya çıkarılmıştır. Pennant diyagramları yöntemi kullanılarak oluşturulan ilgililik sıralamaları kaynakça benzerliğine göre oluşturulan ilgililik sıralamasından daha başarılı bulunmuştur. Çalışma Türkiye literatüründe ilgililik sıralaması oluşturulması kapsamında pennant diyagramları yönteminin kullanıldığı ilk çalışmadır. Bunun dışında pennant diyagramlarının etkileşimli versiyonu da ilk kez bu çalışmada hazırlanmıştır. Çalışma kapsamında oluşturulan grafiklerde ve ilgililik sıralamalarında kullanılan veriler (toplam atıf ve ortak atıf sayıları) atıf dizinlerinde mevcuttur. Dolayısıyla atıf dizinlerinde kullanıcılara bu çalışmadakine benzer alternatif ilgililik sıralamaları sunulabilir. Pennant diyagramları hem araştırmacıların literatürü izlemelerini kolaylaştırılabilir hem de bir çalışmanın belli bir alanda ya da farklı alanlardaki çalışmaları nasıl etkilediği belirlenebilir.