HUKUK BİÇİMİ OLARAK MAHREMİYET HAKKI

Aydın D. H.

Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, cilt.16, sa.3, ss.852-900, 2026 (TRDizin)

Özet

Mahremiyet hakkı kişisel verilerin ne zaman ve neden toplandığını bilmek, kişisel bilgilerin uygun biçimde kullanılması ve paylaşılması, kişinin kendine ait verilerine erişebilmesi ve bunları düzeltebilmesi, yani kişisel verilerin korunmasını ve aynı zamanda gözetimden korunmayı içerir. Mahremiyetin neden önemli olduğuna ve nasıl korunabileceğine dair çeşitli öneriler olsa da bunlar bir üst yapı kurumu olarak hukukun yapısal sınırlarına dayanmaktadır. Mahremiyet hakkını Evgeny Paşukanis’in hukuk biçimi kavramından yola çıkarak ele alan bu çalışmada, mahremiyet hakkı hukukun içeriğinden (ne söylediğinden) ziyade hukukun biçimine (ne olduğuna) odaklanarak, doğrudan piyasa mantığından doğan bir toplumsal biçim olarak tanımlanmıştır. Mahremiyet hakkı, liberal bir ideal veya sadece ideolojik bir kandırmaca değil, kapitalist sistemin işleyebilmesi için yapısal bir gerekliliktir. Bu hak, sermayenin özel hayata erişimi için kullanılan yapısal bir geçit görevi görür. Mahremiyet hakkı meta mübadelesinde hukuki özneyi inşa eder. Mahremiyet, sadece bireysel bir tercih ya da hak değil, sözleşmelerin kurulduğu ve emek gücünün kamuoyundan gizli bir şekilde sömürüldüğü “özel” alanı inşa eden hukuksal bir mekanizmadır. Aynı zamanda metalaşmış veri üretiminde dijital çitleme ile hukuk, gündelik yaşamın ve insanın içsel dünyasının veriye dönüştürülmesi için kapitalizmin ihtiyaç duyduğu işlevsel ve “belirli” bir araç haline gelir. Bu analiz, mevcut sistemin mantığını alt üst etmeyi hedefleyen, sistemin yapısal sınırlarını zorlayan talepleri beraberinde getirir. Mahremiyet ancak, bu hakkın, bireysel değil kolektif bir şekilde tanımlanması, metalaşmanın reddedilmesi ve dijital haklar mücadelesinin, altyapı ve üretim ilişkilerine odaklanarak ele alınması ile korunabilir.
The right to privacy includes the right to know when and why personal data is collected, the use and sharing of personal information, the ability to access and correct one’s own data, and protection from surveillance. While there are various suggestions regarding why privacy is important and how it can be safeguarded, these suggestions reach the structural limits of law, functioning as a superstructure. In this study, which explains the right to privacy based on Evgeny Pashukanis’s theory of legal form, the right to privacy is defined as a social form arising directly from market logic, focusing on what law is (its form) rather than on the content of law (what it says). The right to privacy is not a liberal ideal or merely an ideological deception; it is a structural necessity for the capitalist system to function. This right serves as a structural gateway through which capital acquires access to private life. The right to privacy forms the legal subject as the mirror image of the commodity owner. Privacy is not merely an individual preference or right; it is a legal mechanism that constructs the “private” sphere where contracts are formed and labor power is exploited in secret from the public eye. Through digital enclosure in data-meta production, law becomes a functional and “specific” tool that capitalism requires for the datafication of everyday life and the human inner world. This analysis brings with it demands that aim to overturn the logic of the existing system and push against its structural limits. Privacy can only be protected if the right is defined collectively rather than individually, if commodification is rejected, and if the digital rights struggle is addressed by focusing on base and production relations.