Research Information System
in: Çağdaş dilbilim yazıları I: İMÜ Dilbilimi 15. yıl armağanı, Oktay Çınar,Fırat Başbuğ,Hakan Aydemir, Editor, Artsürem, İstanbul, pp.170-192, 2025
Although research on vowel formants in Turkish constitutes a substantial body of work, there is a lack of methodological consensus among these studies. This study presents a meta-analysis examining methodological differences in research on vowel formants in Standard Turkish and the effects of these differences on formant values. Within the scope of this study, 16 studies on Standard Turkish were adopted, and the methodological criteria of these studies were coded in a data table to create the dataset. In the data analysis, separate mixed-effects models were fitted for each vowel in the R environment. The results indicated that random effects (e.g., study and study-vowel interaction) in the models were statistically more determinant in explaining variability compared to fixed effects (e.g., gender, material type, number of speakers, recording environment, recording equipment, sampling rate, and normalisation method). This finding indicates that variability in formant values largely stems from implicit methodological choices that are neither clearly reported nor standardised across studies. The study emphasises the necessity of methodological transparency, open data sharing, and standardised measurement protocols to ensure the reliability and comparability of phonetic descriptions in Turkish.
Türkçede ünlü formantlarına odaklanan araştırmalar niceliksel olarak zengin bir birikim oluşturmasına karşın, bu çalışmalar arasında belirgin bir yöntem birliği bulunmamaktadır. Bu çalışma, ölçünlü Türkçenin ünlü formantlarını konu alan araştırmalardaki yöntembilimsel farklılıkları ve bu farklılıkların formant değerleri üzerindeki etkisini inceleyen bir meta-analiz sunmaktadır. Çalışma kapsamında, ölçünlü Türkçe üzerine yürütülen 16 araştırma taranmış ve bu araştırmaların yöntembilimsel ölçütleri bir veri tablosuna kodlanarak çalışmanın verisi oluşturulmuştur. Verilerin çözümlenmesinde R programlama dili kullanılarak her bir ünlü ses için ayrı ayrı karma etkiler modelleri oluşturulmuştur. İncelme sonuçları, modellerdeki rastgele etkilerin (çalışma ve çalışma-ünlü etkileşimi), sabit etkilere (cinsiyet, materyal türü, konuşmacı sayısı, kayıt ortamı, kayıt aleti, örnekleme hızı, normalizasyon yöntemi) kıyasla değişkenliği açıklamada istatistiksel olarak daha belirleyici olduğunu göstermiştir. Bu bulgu, formant değerlerindeki değişkenliğin büyük ölçüde çalışmalarda açıkça raporlanmayan veya standartlaştırılmayan örtük yöntemsel tercihlerden kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Çalışma, Türkçedeki sesbilgisel betimlemelerin güvenilirliği ve karşılaştırılabilirliği için yöntemsel şeffaflığın, açık veri paylaşımının ve standart ölçüm protokollerinin gerekliliğini vurgulamaktadır.