Türkiye'de Sadece Anne Sütüyle Beslenmenin Eğilimleri ve Belirleyicileri: 2003-2018 Yılları Arasında Gerçekleştirilen Dört Demografik ve Sağlık Araştırmasının Eğilim Analizi ve Belirleyiciler Analizi

Baysan C., Yavaş S. P., Keskin F.

JOURNAL OF HUMAN LACTATION, cilt.0, sa.0, ss.1-13, 2026 (SCI-Expanded, Scopus)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: 0 Sayı: 0
  • Basım Tarihi: 2026
  • Doi Numarası: 10.1177/08903344261451977
  • Dergi Adı: JOURNAL OF HUMAN LACTATION
  • Derginin Tarandığı İndeksler: Food Science & Technology Abstracts, Scopus, Science Citation Index Expanded (SCI-EXPANDED), CINAHL, EMBASE, MEDLINE
  • Sayfa Sayıları: ss.1-13
  • Hacettepe Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de 0-5 aylık bebeklerde sadece anne sütü (SAS) ile beslenme oranlarındaki zamansal eğilimleri incelemeyi ve kapsamlı bir ulusal düzeyde yaklaşım kullanarak SAS ile beslenmenin belirleyicilerini saptamayı amaçlamaktadır. Araştırma, 2003, 2008, 2013 ve 2018 Türkiye Demografik ve Sağlık Araştırmaları‘ndan (TNSA) elde edilen verilerin birleştirilmiş ikincil analizine dayanmaktadır. Analizler, Türkiye’de SAS ile beslenme oranlarının zaman içinde artan bir eğilim gösterdiğini ortaya koymuştur; ancak 2018 yılı referans alındığında, 2003 yılında SAS ile beslenme olasılığı anlamlı düzeyde daha düşüktür (dOR=0,37; %95 GA: 0,22–0,64). SAS ile beslenme olasılığı, ilk doğan bebeklere kıyasla ikinci doğan bebeklerde (dOR=1,85; %95 GA: 1,17–2,92) ve ilk doğumunu 18-24 yaşında yapan annelere kıyasla 25-34 yaşında yapanlarda (dOR=1,97; %95 GA: 1,19–3,26) daha yüksek bulunmuştur. Buna karşılık, “Ortalama veya ortalamanın altında” olarak algılanan bebeklere kıyasla “Çok iri veya ortalamanın üzerinde” olarak algılanan bebeklerde (dOR=0,51; %95 GA: 0,29–0,90) ve Batı bölgesine kıyasla Güney bölgesinde yaşayanlarda (dOR=0,47; %95 GA: 0,27–0,84) SASB olasılığı daha düşüktür. Sosyoekonomik durum veya doğum şekli ile anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Türkiye’de SAS ile beslenme oranları artmış olsa da kazanımlar tutarsız kalmakta ve DSÖ hedeflerinin altında seyretmektedir. Bulgular, emzirme başarısının annelik deneyimi, anne yaşı ve bölgesel eşitsizlikler tarafından şekillendiğini göstermektedir. Özellikle ilk kez anne olanlar, daha genç yaş grupları ve yüksek riskli bölgeler için hedefe yönelik stratejilerin geliştirilmesi gereklidir.

This study aimed to examine temporal trends in exclusive breastfeeding (EBF) rates among infants aged 0–5 months in Turkey and to identify determinants of EBF using a comprehensive national-level approach. The research was based on a pooled secondary analysis of data from the 2003, 2008, 2013, and 2018 Turkish Demographic and Health Surveys. Analyses revealed that EBF rates in Turkey showed an increasing trend over time, but when 2018 was taken as a reference, the likelihood of EBF in 2003 was significantly lower (adjusted odds ratio [aOR] = 0.37, 95% CI 0.22–0.64). The likelihood of EBF was higher among second-born infants than among firstborns (aOR = 1.85, 95% CI 1.17–2.92) and among mothers who gave birth for the first time between the ages of 25 and 34 years compared with those aged 18–24 years (aOR = 1.97, 95% CI 1.19–3.26). In contrast, the likelihood of EBF was lower in infants perceived as very large or larger than average compared with those perceived as average or smaller than average (aOR = 0.51, 95% CI 0.29–0.90) and among those living in the southern region compared with the West (aOR = 0.47, 95% CI 0.27–0.84). No significant association was found with socioeconomic status or mode of delivery. Although EBF rates in Turkey have increased, gains remain inconsistent and below World Health Organization targets. Findings demonstrate that breastfeeding success is shaped by maternal experience, maternal age, and regional inequalities. Strategies targeted specifically for primiparous mothers, younger age groups, and high-risk regions are essential.