Mirsaid Sultan-Galiev, as a man of action and intellectual, formed an important opposition to the Soviet rule and eurocentric Marxist thought in his time and thus succeeded in adapting the world socialist revolution to the Turks in particular and to all Muslims and exploited peoples in general. The Sultan-Galievist assertion that the revolution should start not from Europe, but from the exploited East, not only influenced the thoughts of the Turkish peoples, who were put into an identity crisis under Russian rule, but also showed a new way for the whole East to resist colonialism. However, what Sultan-Galiev’s 20th century concept of the “Oppressed East” corresponds to today requires a re-evaluation due to changing political conditions. For this reason, in this article, Sultan-Galiev’s concept of the East will be evaluated in two different contexts, both as a “concrete” geographical marking that determines the starting point of the world revolution in the 20th century and as an “abstract” form of definition that involves current situations of the exploited peoples around the world. In this direction, the aim of this article is to examine the socialist thought that Sultan-Galiev shaped according to the needs of the exploited eastern peoples, in his own words “proletarian peoples” in the 20th century, through Sultan- Galiev’s unique approaches to Turkishness, Islam and Socialism.
Bir eylem ve fikir adamı olarak Mirsaid Sultangaliyev, yaşadığı dönemde Sovyet yönetimi ve Avrupa merkezci Marksist düşünceye önemli bir karşıtlık oluşturmuş ve böylece dünya sosyalist devrimini özelde Türklere, geneldeyse bütün Müslüman ve sömürülen halklara uyarlamayı başarmıştır. Sultangaliyevcilikte, devrimin Avrupa’dan değil de sömürülen doğudan başlaması gerektiğine dönük sav, Rus yönetimleri altında kimlik bunalımına sokulan Türk halklarının düşüncelerine tesir etmekle kalmamış; bütün bir Doğu’ya, sömürgeciliğe direnç noktasında yeni bir yol göstermiştir. Ancak Sultangaliyev’in 20. yüzyılda ortaya koyduğu ezilen Doğu’nun bugün neyin karşılığı olduğu, değişen siyasal koşullar nedeniyle yeniden bir değerlendirme gerektirmektedir. Bu nedenle makalede Sultangaliyev’in “Doğu” kavramı, hem 20. yüzyılda dünya devriminin başlangıç noktasını belirleyen “somut” bir coğrafi işaretleme hem de dünya genelinde sömürülen halkların bugününü kapsayan “soyut” bir tanım olmak üzere iki farklı bağlamda değerlendirilecektir. Makalenin amacı da bu doğrultuda, Sultangaliyev’in 20. yüzyılda sömürülen doğulu halkların, kendi deyimiyle “proleter halklar”ın ihtiyaçlarına göre şekillendirdiği sosyalist düşünceyi; Sultangaliyev’in Türklük, İslam ve sosyalizme özgün yaklaşımları üzerinden incelemektir.
