İnanç, Beden ve Direniş: Türkiye’de Müslüman Feminist Kadınların Öznelleşme Süreçleri ve İslami Kimliğin Yeniden İnşası

Creative Commons License

FIRAT S.

Fe Dergi, cilt.18, sa.1, ss.16-31, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de İslam ve feminizm arasında tartışmalı temalarla yüzleşen Müslüman feminist kadınların entelektüel konumlarını ve özneleşme süreçlerini anlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada peygamberliğin ataerkil inşası, İslam-feminizm kesişimi, başörtüsü, beden-cinsellik ve çok eşlilik meseleleri üzerinden İslam’ın toplumsal cinsiyet rollerini nasıl kurduğu ve bu rollerin kadınlar tarafından nasıl yorumlandığı incelenmiştir. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada İstanbul, Ankara ve Van’da yaşayan yedi Müslüman feminist kadınla yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Kuramsal çerçeve olarak kesişimsellik ve Foucault’nun iktidar söylemi yaklaşımı kullanılmıştır. Araştırma bulguları kadınların maruz kaldıkları ataerkil pratiklerin, İslami yorumların eril tahakkümle iç içe geçmiş biçimlerinden beslendiğini göstermektedir. Bununla birlikte katılımcıların Kur’an’ın geleneksel erkek egemen yorumlarına karşılık inançla eleştiriyi birleştiren yeni bir Müslüman feminist özne konumlandırması geliştirdiği ve bu iki alanı kesiştiren bir düşünsel alan inşa ettiği görülmüştür. Bu bulgular, Müslüman feminist kadınların özneleşme sürecinin ne salt dini yeniden yorumlamaya ne de seküler feminist özgürleşme anlatısına indirgenemeyeceğini ortaya koymaktadır.
This study aims to explore the intellectual positions and subjectivation processes of Muslim feminist women in Turkey who engage with themes commonly regarded as contentious between Islam and feminism. The study examines how Islam constructs gender roles and how these roles are interpreted by women th- rough the lenses of the patriarchal construction of prophethood, the Islam-feminism intersection, the headscarf, body and sexuality, and polygamy. Conducted through a qualitative research design, the study involves semi-structured in-depth interviews with seven Muslim feminist women living in Istanbul, Ankara, and Van. Theoretically, the study draws on the concept of intersectionality and Foucault’s theory of power. The findings indicate that patriarchal practices experien- ced by these women are reinforced by interpretations of Islamic teachings that are deeply intertwined with patriarchal domination. Nevertheless, the findings reveal that participants develop a new Muslim feminist subject position that combines faith with critique, constructing an original intellectual space in which Islam and feminism intersect. These findings suggest that the subjectivation process of Muslim feminist women cannot be reduced to either a purely religious reinterpretation or a secular feminist liberation narrative.