Okul öncesi dönem çocuklarında sosyal tercihler ve davranışsal inhibisyon: Ebeveyn ve öğretmen değerlendirmeleri

GÖKCAN H. N., BOZ M.

OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi, cilt.23, sa.2026, ss.1-15, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmanın temel amacı, okul öncesi dönem çocuklarının sosyal tercihleri ile davranışsal inhibisyon düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek ve bu ilişkinin çeşitli demografik değişkenlere göre farklılaşma durumunu tespit etmektir. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modelinin benimsendiği araştırmanın örneklemini İstanbul ili Tuzla ilçesindeki resmi bağımsız anaokullarına devam eden 297 çocuk oluşturmaktadır. Araştırma verileri; Kişisel Bilgi Formu, Çocuk Sosyal Tercih Ölçeği-3 (ÇSTÖ-3) ve Davranışsal İnhibisyon Anketi (DİA) aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde normal dağılım varsayımları kontrol edilmiş ve analizlerde non-parametrik testlerden yararlanılmıştır. Araştırma bulgularında; çocukların sosyal tercihlerine yönelik öğretmen ve ebeveyn görüşlerinde bağlamsal ve kavramsal algı kaynaklı farklılık saptanmış olup, çocukların utangaçlık, asosyallik ve sosyal kaçınma içeren sosyal tercihlerinde okul ve aile bağlamında farklı davranışlar sergiledikleri ifade edilmektedir. Fakat bir diğer bulgu ise, ebeveynlerin mizaç temelli inhibisyon davranışlarına yönelik gözlemleri ile öğretmenlerin okulda sosyal tercih değerlendirmeleri arasında saptanan anlamlı ilişki; evde gözlenen biyolojik temelli inhibisyon yapısının okul ortamında sosyal geri çekilme davranışlarının temel belirleyicisi olabileceğini ifade etmektedir. Demografik değişkenler açısından değerlendirildiğinde; ebeveyn eğitim düzeyinin çocukların sosyal uyumları ve kaygı düzeyleri üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olduğu; kardeş sayısının sosyal tercih ve inhibisyon davranışları ile ilişkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
The primary aim of this study is to examine the relationship between preschool children’s social preferences and their levels of behavioral inhibition, and to determine whether this relationship differs according to various demographic variables. This study was conducted using a relational survey model, one of the quantitative research methods. The sample consisted of 297 children attending public independent preschools in the Tuzla district of Istanbul, selected through convenience sampling. Data were collected using a Personal Information Form, the Child Social Preference Scale-3 (CSPS-3), and the Behavioral Inhibition Questionnaire (BIQ). Prior to the analyses, the assumptions of normality were examined, and non-parametric statistical tests were employed accordingly. Research findings indicate contextual and conceptual differences between teachers’ and parents’ evaluations of children’s social preferences, suggesting that children may display different behaviors across school and family contexts, particularly in relation to shyness, associality, and social avoidance. Another key finding shows a significant association between parents’ observations of temperament-based inhibition and teachers’ evaluations of social preference at school, indicating that biologically based inhibition observed at home may be a key determinant of social withdrawal in school. Regarding demographic variables, parental education level was found to influence children’s social adjustment and anxiety, while the number of siblings was associated with social preference and inhibition behaviors.