Yazım kuralından ideolojiye: dA ve -DA üzerine bir dil ideolojisi incelemesi

Creative Commons License

Yağlı E., Kaya E. K.

Dil Dergisi, cilt.177, sa.1, ss.1-13, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, dil ideolojisini dil kullanıcılarının dili toplumsal normlara uygun biçimde meşrulaştırma süreci olarak ele almakta ve bu ideolojilerin çevrim içi bağlamda nasıl görünür hale geldiğini Türkçedeki dA ve -DA biçimbirimlerinin yazımı üzerinden incelemektedir. Çalışma, bireylerin bu biçimbirimlere yönelik sunduğu görüşleri, yalnızca yazım doğruluğuna ilişkin değil, aynı zamanda toplumsal aidiyet, öğrenim düzeyi ve kimlikler arası sınır çizme pratikleri bağlamında değerlendirmektedir. Bu bağlamda çalışma, yazım kurallarını ideolojik araçlar olarak kullanarak “biz” ve “öteki” ayrımını kuran baskın grubun söylemlerine odaklanmaktadır. Eckert’ın belirtisel alan kuramsal çerçevesinde Ekşi Sözlük verisi üzerinden yürütülen incelemede, bireylerin yazım kurallarını öğrenim odaklı ideolojilerle ilişkilendirdiği ve Cumhuriyet reformlarıyla şekillenen dil ideolojilerini sürdürdüğü ortaya konmaktadır.
This study conceptualises language ideology as the process through which language users legitimise language in line with social norms, and examines how such ideologies become visible in online contexts through the orthographic usage of the Turkish morpheme dA and -DA. It analyses individuals’ evaluations of these morphemes not only in terms of orthographic correctness, but also within the frameworks of social belonging, educational attainment, and identity boundary practices. The study particularly focuses on the discourse of the dominant group that employs orthographic norms as ideological tools to construct a “self” versus “other” dichotomy. Drawing on Eckert’s indexical field framework, the analysis conducted on Ekşi Sözlük data demonstrates how users associate orthographic norms with education-oriented ideologies and reproduce language ideologies shaped by Republican reforms in Türkiye.