TİMARLI SİPAHİLERDE TEKAÜDLÜK (EMEKLİLİK): SARUHAN SANCAĞI ÖRNEĞİ (1699-1774)

Creative Commons License

Ceylan M.

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sa.44, ss.327-344, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu makalede Osmanlı askerî yapısında önemli bir yere sahip olan timarlı sipahilerde emeklilik (tekaüdlük) tatbikine değinilmiştir. Bu askerler arasında yaşlanmış, seferlerde yaralanmış ve görevdeyken hastalanmış sipahilere emeklilik (tekaüd) hakkı tanınmıştır. Zikrolunan sipahilere emekli maaşı olarak dirlik verilmiştir. Seferlere katılacak durumda olmayan bu askerler dirlikle finanse edilmiştir. Çalışmada Saruhan Sancağı perspektifinde timar sisteminin bozulma dönemi kapsamında yer alan 1699-1774 yılları arasındaki timarlı sipahilerin nasıl emekli olduklarına, bu emekliliğin hangi şartlarda son bulduğuna ve bu emekli askerlerin ellerinde bulunan dirliklerin kimlere intikal ettiğine dikkat çekilecektir. Bu çalışmanın temel kaynağı 24 timar rûznâmçe defterinde yer alan Saruhan Sancağı’na ait tezkire suretleridir. Bunun haricinde cebelü bedeliyesi defterlerinden faydalanılmıştır.
This article addresses the temporary benefits (tekaüdlük) system of sipahis, (Timariots) who played an important role in the Ottoman military structure. Those who aged or were injured in campaigns, or simply became ill while on duty were granted temporarily the revenues from a dirlik plot of land as a form of compensation. This paper is an empirical study of timarli sipahis in the Saruhan Sanjak, 1699-1774, who were unable to participate in campaigns and they were hence financed with a dirlik. Copies of the tezkires (appointment documents) of the Saruhan Sanjak found in the 24 timar rûznâmçe registers as well as cebelu bedeliyesi registers are consulted to determine the conditions for the cancellation of the benefit, and the identity of those who became subsequently beneficials through the prism of the deterioration of the after the cancelation of the timar system.