This article focuses on the establishment of the Ottoman Consulate in Pest and the profopographical analysis of the Consul Generals. During the Tanzimat era, when the Ottoman foreign service was expanding, a consul was appointed in Pest in 1855 to protect the rights of Ottoman citizens and merchants, but it was not until 1868, with the appointment of Ali Nizamî Bey, that the Ottoman consulate was established in Pest, one of the most important cities in Central Europe in all respects, but most importantly politically. From this date until the fall of the Empire, twelve Ottoman diplomats served as Consul Generals and improved Turkish-Hungarian relations. A prosopographical analysis of the Ottoman consuls in Pest reveals that they were not only the offspring of well- established families, such as the pashazades who served in various offices of the Ottoman bureaucracy, but they were also members of middle-class civil servant families in terms of their social status. What they all had in common was undoubtedly a good education, but some of them were educated in modern institutions, while others were educated in classical institutions such as madrasas. Having begun their careers as mulazemets in the Bâbıâli Tercüme Odası and other offices of the Ministry of Foreign Affairs to complement their education, the future Consul Generals of Pest had already acquired considerable diplomatic experience before being appointed to this post. Many of them continued their careers in the Ottoman foreign service after becoming consuls in Pest, serving as ambassadors and even rising to the rank of vizier, such as Mahmud Esad Pasha. Despite the qualification in the Ottoman bureaucracy, there were also those who continued their careers in the civil service. However, as Ahmed Muhtar (Mollaoğlu) Bey's career demonstrates, the Pest consulate should be seen as a post that trained diplomats for the Ottoman and Republican foreign service.
Bu makale, Peşte’de Osmanlı şehbenderliğinin kurulması ve Peşte şehbenderlerinin prosopografik analizine odaklanmaktadır. Osmanlı hariciyesinin yurtdışı teşkilatının genişlediği Tanzimat döneminde, 1855’te Peşte’te Osmanlı vatandaşlarının ve tüccarlarının hukukunu korumak için bir şehbender tayin edildiyse de Orta Avrupa’nın her bakımdan ama en çok da siyasî olarak önemli şehirlerden birisi olan Peşte’de Osmanlı şehbenderliğinin tesisi 1868’de Ali Nizamî Bey’in tayiniyle gerçeklemiştir. Bu tarihten İmparatorluğun yıkılışına kadar geçen süre zarfında on iki Osmanlı diplomatı başşehbender olarak görev yapmış ve Türk-Macar ilişkilerini geliştirmiştir. Peşte’deki Osmanlı şehbenderlerinin prosopografik analizi yapıldığında bunların sadece Osmanlı bürokrasisinin çeşitli kalemlerinde görev yapmış paşazadeler gibi köklü ailelerin çocukları olmayıp içlerinde sosyal statüleri itibariyle orta sınıf memur ailelere mensup olanların da bulundukları görülür. Hepsinin ortak noktası şüphesiz iyi bir eğitim almış olmalarıydı, ancak kimi modern eğitim kurumlarında kimi ise medreseler gibi klasik eğitim kurumlarında eğitim görmüşlerdir. Aldıkları eğitimi tamamlayacak şekilde Bâbıâli Tercüme Odası ve sair Hariciye Nezareti bürolarında mülazemetle kariyerlerine başlayan Peşte’nin müstakbel şehbenderleri, bu makama tayin olmadan önce de hatırı sayılır bir diplomasi tecrübesi edinmişlerdi. Birçoğunun Peşte başşehbenderliği sonrasındaki kariyeri de Osmanlı hariciyesinde devam etmiş, orta elçilik yahut büyük elçilik yapmışlar, hatta Mahmud Esad Paşa gibi vezir rütbesine kadar yükselmişlerdi. Osmanlı bürokrasisindeki uzmanlaşmaya karşın, kariyerlerine mülkiyede devam edenler de mevcuttu. Ancak Peşte şehbenderliği, Ahmed Muhtar (Mollaoğlu) Bey’in kariyerinin gösterdiği üzere, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemi hariciyesine diplomat yetiştiren bir makam olarak görülmelidir.
