Tanpınar’ın Beş Şehir’ine Foucault’nun Heterotopyası Üzerinden Bakmak


Creative Commons License

Gökşen E.

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sa.33, ss.143-159, 2020 (Hakemli Üniversite Dergisi)

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Basım Tarihi: 2020
  • Doi Numarası: 10.20427/turkiyat.650441
  • Dergi Adı: Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi
  • Sayfa Sayıları: ss.143-159

Özet

Michel Foucault; 19. yüzyılın tarih, 20. yüzyılın ise mekân çağı olduğunu belirtir. Bundan dolayı Foucault, toplumu çözümlerken mekâna özel bir önem vermiş; getirmiş olduğu “heterotopya” kavramı ile sosyal bilimler alanında mekâna dair söylemleri genişletmiştir. Heterotopya, kültürden kültüre farklılık gösterebilir ve tek bir mekânın içinde birçok zaman ve mekânı barındırabilir. Heterotopyanın bu iki özelliği, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Ankara, Konya, Erzurum, Bursa ve İstanbul’u anlattığı Beş Şehir adlı eserini çözümlemek için de önemli veriler sunar. Tanpınar’ın seçtiği beş şehir, birçok farklı medeniyete ev sahipliği yaptığı için farklı medeniyetlerin kendilerine özgü dokusu mekâna işlemiştir. Dolayısıyla bahsedilen her mekânda farklı zamanların izlerine rastlanır. Bu makalede Michel Foucault’nun çalışmaları ekseninde Tanpınar’ın Beş Şehir’inde yer alan heterotopik mekânlar incelenecektir.

Michel Foucault states that the 19th century is the age of history, and the 20th century is that of space. He attached special importance to space in analyzing societies utilizing the concept of “heterotopia”, a term he introduced expending thus the discourse on space in the field of social sciences. Heterotopia can differ from one to another cultural areas and can accommodate different periods and places within a single space. These two features of heterotopia also provide important tools for analyzing Ahmet Hamdi Tanpınar's book Five Cities where he describes the cities of Ankara, Konya, Erzurum, Bursa and Istanbul. The five cities chosen by Tanpınar host many different civilizations, their unique nature embedded into space. Therefore, traces of different eras are observed in every place mentioned. In this article, heterotopic places in the Beş Şehir novel of Tanpınar will be examined following the theoretical framework of Michel Foucault’s works.