Klasik Gitar Tarihi III: Klasik ve Romantik Dönemde Gitar (1750-1900)

Uluocak A. S.

Doruk Yayınları, İstanbul, 2014

  • Yayın Türü: Kitap / Araştırma Kitabı
  • Basım Tarihi: 2014
  • Yayınevi: Doruk Yayınları
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Hacettepe Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Barok gitardan Romantik gitara geçiş aşaması, müzikte Klasik dönemin görkemli günlerinin yaşandığı 1750-1800 yılları arasındaki zaman dilimine karşılık gelir. Elli yıllık bu periyot, gitar tarihinde ayrı bir öneme sahiptir çünkü bu süre içinde, gitarın evrim serüvenindeki kimi ilkler hayata geçirilmiştir. Örneğin, gitar müziğinde porteli nota yazımının kullanılmaya başlanması bu döneme rastlar. Bilindiği gibi gitar müziği, Rönesans ve Barok dönemler boyunca, çeşitli tablatur yöntemleri kullanılarak ifade edilirdi. Ancak Klasik dönemin başlangıç yıllarında, İtalyalı genç gitarist Giacomo Merchi, tablatur devrinin artık kapanması gerektiğini düşünerek, gitar eserlerinin yazımında porteli nota yazısının kullanımını hayata geçirdi. Bu, gitar müziğinde yeni bir dönemin başlangıcı oldu. Yine bu yıllarda yaşanan diğer bir yenilikse, gitara altıncı telin eklenmesiydi. İspanyol gitar yapımcılarının gerçekleştirdiği bu buluşla altı çift telli gitar ortaya çıktı ve bu çalgıyla birlikte repertuar daha da zenginleşti. Klasik dönemin ilk elli yılında yaşanan bir diğer önemli gelişme de, gitarın çift tellerinden kurtulup tek tellere kavuşması oldu. Fransa ya da İtalya’da ortaya çıktığı tahmin edilen bu gelişmeyle, tarihteki ilk beş tek telli gitarlar müzik dünyasına katıldı. Ardından bu çalgıya altıncı bir telin eklenmesiyle, ilk altı tek telli gitar üretilmiş oldu. Romantik gitar adı verilen bu çalgıyla birlikte, günümüzde kullanılan akort sistemi de kesinlik kazandı.

Romantik gitar, dört çift telli Rönesans gitarıyla başlayan ve beş çift telli Barok gitarla devam eden evrim sürecinin önemli bir aşamasını temsil eder. 1780’lerin ortalarında ortaya çıkan çalgı için, 1800-1860 yılları arasında öylesine geniş bir repertuar oluştu ki, bu dönem sonradan “Gitarın Altın Çağı” olarak adlandırıldı. F. Carulli, M. Carcassi, D. Aguado, F. Sor, M. Giuliani, N. Coste ve J. K. Mertz gibi besteciler, yapıtlarını bu çalgı için yazdılar. Aynı zamanda birer virtüöz olan bu isimler, geliştirdikleri yeni tekniklerle, modern gitara uzanan yolda önemli birer kilometre taşı oldular. Bu bestecilerin yazdıkları metotlar, etütler ve eserler, günümüz klasik gitar eğitiminin temel kaynaklarını oluşturması bakımından büyük önem taşır.

 1860’lı yıllarda İspanyol yapımcı Antonio de Torres’in geliştirdiği Torres gitarı ise Romantik gitarla günümüz klasik gitarı arasındaki aşamayı temsil eder. Kimi uzmanlara göre -ki, haklılık payı büyüktür- modern klasik gitarı, Torres gitarı olarak da kabul edebiliriz. Çünkü 20. yüzyılda üretilen tüm klasik gitarlar, Torres’in geliştirdiği ilkelere dayanmaktadır. Torres gitarı, kendinden önce kullanılan Romantik gitardan daha büyük boyutta olduğundan, çalım tekniği de doğal olarak daha farklıydı. Bu yüzden oturuş ve tutuş pozisyonu ile sağ ve sol el teknikleri yeni baştan ele alındı. Torres gitarının çalım tekniğinin belirli standartlara kavuşması, ünlü İspanyol gitarist ve besteci F. Tarrega tarafından gerçekleştirildi. İşte üçüncü bölümde tüm bu tekniklerle birlikte, bu çalgı için eserler veren belli başlı bestecilerden olan J. Arcas ve F. Tarrega ele alınmıştır.