DUA VE BEDDUALARIN SOSYAL KONTROL KAPSAMINDA KULLANIMI: GAZİANTEP DUA VE BEDDUALARI

Mete F., Şerbetçi M.

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sa.44, ss.171-188, 2026 (TRDizin)

Özet

Dualar ve beddualar, toplumsal yapıyı koruma görevi üstlenen kalıplardır. Dualar, genellikle yapılan bir iyiliğe karşılık olarak içtenlikle edilmiş teşekkür mahiyetinde sunulan iyi dileklerdir. Beddualar ise bir kötülük karşısında kötülük yapana reva görülen, cezalandırılması dileğini barındırmaktadır. Bu bağlamda, dualar benzeri iyi davranışların başkaları tarafından da tekrarlanması için teşvik niteliği taşırken beddualar kötülüğün yapılmaması için önlem niteliği taşımaktadır. Böylece, iyi davranan bireyin aldığı duayla toplum tarafından da takdir edilmesi, kötülük yapan kişiye edilen bedduayla da şiddetle kınanması sağlanmakta ve bu durum toplumda sosyal kontrolü oluşturmaktadır. Bu çalışma, Gaziantep ağzından derlenmiş olan dua ve bedduaların anlamları açısından hangi boyut ve kapsamlarda yer aldığını belirleme amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda Gaziantep ilinde onaylanan davranışlar karşısında edilen 82 dua ve eleştirilen davranışlara edilen198 beddua, halk kültürü kapsamında sözlü unsurlar olarak ele alınıp tematik kodlarla işlev ve bağlam açısından değerlendirilmiştir. Dualar, dindarlığın göstergeleri içinde yer almaktadır. Ancak bu çalışmada, ibadet amaçlı dualar haricinde bireyin bir başkası için ettiği dua ve beddualar sosyal kontrol mekanizmasının aracı kabul edilip incelenmiştir. Yapılan incelemede kullanılan bedduaların, duaların kullanımından daha fazla olduğu belirlenmiştir.
Prayers and curses are cultural expressions that serve to protect the social structure. Prayers are generally expressions of sincere gratitude in response to good deeds. Curses, on the other hand, express the wish that wrongdoers be punished for an evil deed. In this context, prayers are an encouragement for others to repeat similar good behaviors, while curses are a deterrent against wrongdoing. Thus, individuals who engage in positive behavior are appreciated through the prayers they receive, while negative actions are strongly condemned through curses. This dynamic contributes to the maintenance of social control. This paper analyses as elements of oral culture and evaluates in terms of function and context using thematic coding 82 prayers for approved behaviors and 198 curses for criticized behaviors from the province of Gaziantep. As prayers are also considered indicators of piety, this study utilised only prayers and curses directed by individuals toward others, rather than prayers for worship purposes. Both accepted as tools of the mechanisms of social control, it seems that curses are used more frequently than prayers.