In the period following Mahmud II’s era and the Tanzimat Edict, the Ottoman Empire initiated an increasingly centralised policy. Similar to the efforts of regaining state control over the financial resources of pious foundations, initiatives were taken by mid-19th century to also control orphans' assets, that is, their estates, namely the emval-i eytam, whose worth had reached to significant amounts This paper examines the process of establishment and the activities of the Ministry of Orphans’ Property, aiming to preserve and manage orphans’ property in Istanbul. Established in the last months of 1851, the existence of the ministry became questionable less than a year later, but in order not to write off its achievements, it was transformed into a directorate and continued thus, its activities. Ottoman archival documents shed light on this evolution and development, providing a model for 19th century bureaucratic change.
II. Mahmud Dönemi ve Tanzimat Fermanı’nı izleyen süreçte Osmanlı Devleti, giderek artan oranda merkeziyetçi politikalar izlemeye başlamıştır. Eski dönemlerde vasiler ile mahkeme görevlilerinin denetimi ve inisiyatifine bırakılmış olan yetim mallarının durumu, 19. yüzyılın ortalarına gelindiğinde devleti yönetenlerin dikkatini çeken bir konu haline gelmiştir. Tıpkı vakıfların denetiminin ve malî imkânlarının devletin kontrolüne alınması örneğinde olduğu gibi, çok büyük meblağlara ulaşmış durumdaki yetim mallarının, yani emval-i eytamın, denetiminin de devletin kontrolüne alınması için çalışmalara başlanmıştır. Bu çalışmada, İstanbul’daki yetim mallarının muhafazası ve idaresi amacıyla teşkil edilen Emval-i Eytam Nezareti’nin kuruluş süreci ve faaliyetleri incelenmiştir. 1851 senesinin son aylarında kurulan bu nezaretin varlığı, henüz bir yıl bile geçmeden sorgulanır hale gelmiş; fakat elde edilen başarıların heba olmaması için müdürlüğe dönüştürülerek faaliyetlerine devam etmesi sağlanmıştır. Bu süreç ve gelişmeler, Osmanlı arşiv belgeleri ve araştırma eserlerinden yararlanılarak ortaya konulmuştur.
