DOLGAN YAZILI EDEBİYATI

Hayırsever H.

Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, sa.44, ss.189-209, 2026 (TRDizin)

Özet

Dolgan yazılı edebiyatı, 1973 yılında Ogdo Aksyonova tarafından kaleme alınan Baraksan adlı eserin yayımlanmasıyla başlar. Bu döneme kadar Dolganca çoğunlukla konuşma dili olarak kullanılır. Dolgan edebiyatı, Dolgan alfabesinin resmî olarak onaylandığı 1980’lerden itibaren gelişme gösterir ve bu tarihten itibaren çok sayıda Dolganca telif ve tercüme eser yayımlanır. Bunların yazarları arasında özellikle Dolgan edebiyatının kurucusu şair Ogdo Aksyonova ve nesir yazarı Nikolay Anisimoviç Popov çok özel bir konumda bulunur. Dolgancanın dil durumunda görülen olumsuz yönlü değişim, Dolgan yazılı edebiyatını da etkilediğinden 2000’lerin başından itibaren Dolganca kitaplar çoğunlukla Rusça- Dolganca iki dilli olarak yayımlanmaya başlanmışlardır. Ancak ilk Dolganca romanın 2024 yılında yayımlanması dilin canlılığı ve Dolgan edebiyatının devamı açısından umut vericidir. Günümüzde az sayıda da olsa Dolganca yazan şairler ve yazarlar mevcuttur. Bu yazıda Dolgan yazılı edebiyatının ortaya çıkış ve gelişme süreçleri ele alınacak, Dolgan edebiyatçılar ve Dolgan edebiyatının günümüzdeki durumu değerlendirilecektir.
It is generally acclaimed that the publication of Baraksan, authored by Ogdo Aksyonova in 1973 marked the beginning of the publication of literature written in the Dolgan language. Prior to this, Dolgan was primarily a spoken language. The development of Dolgan literature gained momentum in the 1980s, following the official adoption of the Dolgan alphabet, which led to the publication of numerous works, both original works and translations. Poet Ogdo Aksyonova, the founder of the Dolgan literature, and the prose writer Nikolai Anisimovich Popov hold prominent place in this literary tradition. However, the decline in the status of the language negatively impacted Dolgan written literature. Since the early 2000s, most Dolgan books have been published in bilingual formats, featuring both Russian and Dolgan. Despite these challenges, the publication of the first Dolgan novel in 2024 marks a promising indication of the language’s vitality and the continued evolution of its literature. Although their numbers remain limited, there are still poets and writers who actively write in Dolgan. This article examines the origins and development of Dolgan written literature and assesses the current state of its authors and their literary production.