Research Information System
3. Uluslararası Yaratıcı ve Eleştirel Düşünce Kongresi, Ankara, Turkey, 9 - 10 May 2024, pp.52-55, (Summary Text)
Bu çalışmanın amacı haber üretim süreci ve haber içeriği ile haberin yer
aldığı mecra ve tasarımı arasındaki ilişkiyi ele almaktır. Bir haberin
içeriği ile haberin yayımlandığı mecra arasındaki ilişki, başta metin
dili ve görsel kullanımı olmak üzere çeşitli açılardan ele alınmaktadır.
Haberin yayımlandığı mecranın haberin içeriğine ve alımlanmasına etkisi
konusunda Marshall McLuhan’ın “araç (ortam) mesajdır” ifadesiyle
bilinen yaklaşımı öne çıkmaktadır. McLuhan bu yaklaşımında medya
metinlerinin içeriğinin yanı sıra aracın önemine vurgu yapmaktadır.
McLuhan’ın, egemen iletişim araçlarının toplumların gelişimini de
etkilediği iddiasını barındıran yaklaşımı teknolojiyi merkezi bir konuma
yerleştirmektedir. Ardıllarına etkisiyle birlikte bu perspektif,
iletişim çalışmalarında söylem, kültür ve ideoloji kavramlarının yanı
sıra aracın da iktidarla bağlantılı olduğu düşüncesi güçlendirmiştir.
Öte yandan bu düşünce yeni çalışma alanlarını yaratmakla birlikte pek
çok eleştiriyi de beraberinde getirmiştir. Farklı mecralarda yürütülen
haber yayıncılığı faaliyetleri incelenirken de bu düşünce ve
eleştirilerden yararlanmak mümkündür. Haber yayıncılığı, haber üretim ve
tasarım sürecinin oluşturduğu bir bütünlüktür. Haber üretim ve tasarım
süreci, haber yayıncılığına içkin hale gelmiş olan reklam vb. pek çok
habercilik dışı unsuru da başat bir şekilde belirlemektedir. Böylesi bir
durumda “ortam” biçimini alan aracın ve bu aracın sınırlılıklarının
tasarım üzerinde de etkili olduğunun altı çizilmelidir. Günümüz medya
atmosferinde sosyal medya platformları, özellikle liberal çoğulcu
paradigmalar tarafından önemli haber sunum platformları olarak
görülmektedir. Dijital alanlarda bireysel düşüncelerin “özgürce”
dolaşımının demokratik bir toplumun oluşmasına katkı sağlayacağı
önermesi son birkaç on yıldır yaygın şekilde dile getirilmektedir.
Kurumların sosyal medya hesapları aracılığıyla yaptıkları duyuru
paylaşımları gazetecilik alanında yeni çağın gerekliliklerinden birisi
sayılmış; bu paylaşımlar zamanla “haber” olarak genel kabul görmüş ve
“yurttaş gazeteciliği” tartışmasını da çeşitlendirecek şekilde ilgili
literatürü de genişletmiştir. Bu bağlamda, araştırma kapsamında haber-
tasarım arasındaki ilişkiyi tartışılacak ve belirlenen 10 haber yukarıda
çizilmeye çalışılan analitik imkanlar ve sınırlılıklar dahilinde yeni
bir yaklaşım çerçevesi önerilerek çözümlenecektir. Sözü edilen 10
haberin, gazete, internet, televizyon ve X platformunda yayınlanma
biçimleri karşılaştırmalı olarak değerlendirilecektir. Bu çerçevede,
gazete, internet ve televizyon yayınları ile X platformundaki haber
paylaşımları arasında ne tür farkların açığa çıktığı belirlenecek ve
tasarım unsurlarının bu farklarla ilişkisi değerlendirilecektir.