Türkçe Öğrenme ve Öğretme Süreci İnşası Ölçeği’nin Geliştirilmesi

Avcı M., Karadağ Ö.

Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, cilt.12, sa.1, ss.398-418, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışmada ortaokullarda ana dili olarak Türkçe öğretiminin gerçekleştiği eğitim ortamlarında ders işleme sürecinin tespit edilmesini sağlayacak bir ölçek geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda Hiçbir zaman – Nadiren – Bazen – Sıklıkla – Her zaman seçeneklerinden oluşan 5’li likert tipinde, 20 maddelik bir araç geliştirilmiştir. Çalışmada açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Açımlayıcı faktör analizi, 200 Türkçe öğretmeninden oluşan bir örneklemden elde edilen veri ile gerçekleştirilmiştir. Analiz sonucunda 5 faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Maddelerin, ilgili faktörlere atanmasında varimax döndürme uygulanmıştır. Faktör yükü binişik olan bir madde ölçek dışında bırakılmıştır. İkinci adımda 398 Türkçe öğretmeninden oluşan bir örnekleme ulaşılmış, bu verideki geçersiz yanıtlar atıldıktan sonra 389 Türkçe öğretmeninden oluşan bir örneklem elde edilmiştir. 389 kişilik veri, doğrulayıcı faktör analizi için kullanılmıştır. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda en iyi uyum hedeflenmiş, bu kapsamda bir madde daha ölçekten çıkarılmış, 5 faktörlü 18 maddelik bir ölçek oluşturulmuştur.
The aim of this study was to develop a scale to assess the lesson-delivery process in educational settings where Turkish is taught as the native language in middle schools. To this end, a 20-item scale was developed using a 5-point Likert scale with the response options “Never,” “Rarely,” “Sometimes,” “Often,” and “Always.” Exploratory factor analysis and confirmatory factor analysis were performed in the study. An exploratory factor analysis was conducted using data from a sample of 200 Turkish language teachers. The analysis resulted in a five-factor structure. Varimax rotation was applied to assign items to their respective factors. An item with overlapping factor loadings was excluded from the scale. In the second step, a sample of 398 Turkish language teachers was selected; after excluding invalid responses, the final sample comprised 389. Data from 389 participants were used for confirmatory factor analysis. As a result of the confirmatory factor analysis, the best fit was achieved; in this context, one additional item was removed from the scale, resulting in an 18-item scale with five factors.