Türkiye’de Mevduat Dolarizasyonunun Makroekonomik ve Finansal Belirleyicileri: ARDL Temelli Bir İnceleme

Creative Commons License

Özdemir B., Buyukkara Z. G., Kucuker M. C.

İşletme Araştırmaları Dergisi, cilt.18, sa.2, ss.1492-1506, 2026 (TRDizin)

Özet

Amaç – Türkiye’de mevduat dolarizasyonunun makroekonomik ve finansal belirleyicilerini ortaya koymak ve döviz talebinin uzun dönem dinamiklerini analiz etmektir. Çalışma, enflasyon, jeopolitik risk, finansal gelişmişlik, enerji ticareti, CDS primi, döviz kuru ve politika faizinin dolarizasyon üzerindeki etkilerini bütüncül bir çerçevede inceleyerek literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Yöntem – 2013M08–2025M04 dönemine ait aylık veriler kullanılarak Otoregresif Dağıtılmış Gecikme (ARDL) modeli, Pesaran ve Shin (1998) temel alınarak oluşturulmuş; değişkenler arasındaki uzun dönem ilişki ise Pesaran, Shin ve Smith (2001) tarafından geliştirilen sınır testi (bounds test) yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Bulgular – Sonuçlar, dolarizasyon ile makroekonomik ve finansal değişkenler arasında anlamlı bir uzun dönem eşbütünleşme ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Uzun dönemde finansal gelişmişlik, CDS primi ve politika faizinin dolarizasyonu artırdığı; diğer değişkenlerin etkilerinin istatistiksel olarak anlamlı bulunmadığı belirlenmiştir. Hata düzeltme terimi (ECT) katsayısına göre, meydana gelen sapmaların yaklaşık %7,8’inin her dönemde sönümlendiğine işaret etmekte olup, modelin uzun dönem dengeye istikrarlı bir şekilde yakınsadığını ortaya koymaktadır. Tartışma – Bulgular, Türkiye’de mevduat dolarizasyonunun hem makroekonomik istikrarsızlık hem de kurumsal ve finansal kırılganlıklarla birlikte işleyen çok boyutlu bir mekanizma olduğunu göstermektedir. Finansal derinleşmenin dolarizasyonu azaltmak yerine artırıcı etki üretmesi, politika yapıcılar için önemli bir risk alanına işaret etmektedir. Sonuçlar, dedolarizasyon için fiyat istikrarı, güven kanalı ve kurumsal çerçevenin eş zamanlı güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Purpose – The aim of this study is to identify the macroeconomic and financial determinants of deposit dollarization in Türkiye and to analyze the long-run dynamics of foreign currency demand. By examining the effects of inflation, geopolitical risk, financial development, energy trade, CDS premiums, exchange rates, and policy interest rates on dollarization within a comprehensive framework, the study seeks to contribute to the existing literature. Design/methodology/approach – Using monthly data for the period 2013M08–2025M04, an Autoregressive Distributed Lag (ARDL) model was constructed following Pesaran and Shin (1998). The long-run relationships among the variables were analyzed using the bounds testing approach developed by Pesaran, Shin, and Smith (2001). Results – The results indicate the existence of a statistically significant long-run cointegration relationship between dollarization and macroeconomic as well as financial variables. In the long run, financial development, CDS premiums, and policy interest rates are found to increase dollarization, while the effects of the remaining variables are not statistically significant. According to the error correction term (ECT) coefficient, approximately 7.8% of the deviations from equilibrium are corrected in each period, indicating that the model converges to its long-run equilibrium in a stable manner. Discussion – The findings suggest that deposit dollarization in Türkiye operates through a multidimensional mechanism shaped by both macroeconomic instability and institutional and financial vulnerabilities. The fact that financial deepening increases rather than reduces dollarization points to a significant risk area for policymakers. The results highlight the need to simultaneously strengthen price stability, confidence channels, and the institutional framework in order to achieve effective dedollarization.