Ceza infaz kurumlarındaki yetişkin hükümlülerde yineleyen fiziksel şiddet suçu davranışını yordayan psikolojik değişkenler
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Sedat İşıklı
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı (ÖYP)
Özet:
Bu çalışmanın amacı, fiziksel şiddet suçundan (yaralama ve/ya öldürme)
ilk kez hapis cezası infaz edenlerle yineleyen (mükerrer) şekilde infaz
edenler arasındaki psikososyal değişkenleri karşılaştırmak ve fiziksel
şiddet suçundan yineleyen şekilde infaz etmeyi yordayan değişkenleri
belirlemektir.
Andrews ve Bonta'nın (2010) tanımladığı Tehlike (Risk) – Gereksinim
(İhtiyaç) – Duyarlılık (TGD) Modeli kriminojenik gereksinimleri
kapsayacak şekilde oluşturulan Demografik Bilgi Formu, bu tez kapsamında
Türkçeye uyarlanan Suça Yönelik Tutumlar ve İlişkiler Ölçeği, UPPS
Dürtüsel Davranış Ölçeği, Suçu Destekleyen Düşünceler Ölçeği, Tahliye
Sonrası Gelecek Beklentileri Ölçeği ve Çok Boyutlu Algılanan Sosyal
Destek Ölçeği kullanılarak Ankara, Zonguldak, Eskişehir ve Kırşehir'deki
kapalı ve açık ceza infaz kurumlarındaki 529 yetişkin erkek hükümlüden
veri toplanmıştır.
Fiziksel şiddet suçundan ilk kez hapis cezası infaz eden bireyler,
yineleyen gruba göre anlamlı olarak daha az 18 yaş öncesi şiddet
deneyimi, ailede alkol kullanımı ve suç öyküsü, ceza infaz kurumu öncesi
alkol ve madde kullanımı, disiplin cezası, suç davranışında bulunmuş
arkadaş sayısı, antisosyal niyet, güç yönelimi, heyecan arayışı,
sıkışıklık, aileden ve arkadaştan algılanan sosyal destek bildirmiştir.
Yineleyen suç davranışını yordayan değişkenler incelendiğinde ilk kez
suç davranışında bulunma yaşı ve bugüne kadarki toplam şiddet suçu
sayısının istatistiksel açıdan anlamlı yordayıcılar olduğu bulgusuna
ulaşılmıştır. Ayrıca yapılan aracı model analizlerine göre, heyecan
arayışı ve yineleyen fiziksel şiddet suçundan hapis cezası alma arasında
güç yönelimi anlamlı bir aracılık etkisine sahiptir.
Salıverilme sonrası gelecek beklentileriyle ilgili yapılan regresyon
analizlerine bakıldığında: salıverilme sonrasına ilişkin algılanan
tehlike, gelecek endişesini; aileden algılanan sosyal destek ve güç
yönelimi salıverilme sonrası başa çıkma güvenini; gelecek endişesi, suç
davranışında bulunan kişilere yönelik tutum, suçu mantıksallaştırma,
heyecan arayışı ve disiplin cezası sayısı ise salıverilme sonrasına
ilişkin algılanan tehlikeyi anlamlı olarak yordamaktadır.
Araştırmanın sınırlılıkları göz önünde bulundurularak, elde edilen
bulguların suç davranışının yinelenmesini önleyici iyileştirme
çalışmalarına ve politikalara katkı sağlayacağı düşünülmektedir.