Görme engelli çocuk ebeveynlerinin yaşadığı güçlüklerin belirlenmesi ve tükenmişlik ile yaşam doyumuna yönelik yordayıcı değişkenler
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Psikoloji A.B.D., Türkiye
Tez Danışmanı: Sait Uluç
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu araştırmanın amacı görme engeli olan çocuk ve ergenlerin
ebeveynlerinin stres, yaşam doyumu ve tükenmişlik düzeylerinin
değerlendirilmesi ve ebeveynlerin başvurdukları stresle başa çıkma
biçimleri ve kontrol odağını incelemektir.
Araştırmadaki ilk çalışmanın örneklemini Ankara'da yaşayan veya görme
engelli çocuğu Ankara'da okuyan, 6-18 yaş arası görme engelli çocuğu
olan 58 ebeveyn çifti oluşturmaktadır. Örneklemdeki annelere ait yaş
ortalaması 37,39 (SS = 6,28), babalara ait yaş ortalaması 42,10 (SS =
6,17)'dur. Görme engelli çocuklara ait bilgilere bakıldığında ise
çocukların 33'ü (% 56,9) kız, 25'i (% 43,1) erkek; yaş ortalaması 10,12
(SS = 2,76); engelin ortaya çıkış şekline göre 47'si (% 81) doğuştan,
8'i (% 13,8) sonradan görme engelli olmuş; görme engeli oranı ortalaması
86,87 (SS = 13,66).
İkinci çalışmanın örneklemini ise Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk
Sağlığı Anabilim Dalı Görme Engelliler Rehabilitasyon ve Araştırma
Birimi'ne tedavi için gelmiş olan 6-18 yaş arası görme engelli
çocukların 75 ebeveyninden oluşturmaktadır Örneklemdeki ebeveynlere ait
demografik özellikler: 39 anne, 36 baba; yaş ortalaması 38,44 (SS =
7,04). Görme engelli çocuklara ait bilgilere bakıldığında çocukların
44'ü (% 58,7) kız, 31'i (% 41,3) erkek; yaş ortalaması 9,79 (SS = 3,42);
engelin ortaya çıkış şekline göre 60'ı (% 80) doğuştan, 11'i (% 14,7)
sonradan görme engelli olmuş; görme engeli oranı ortalaması 87,38 (SS =
12,83).
Araştırmaya katılmak için gönüllü olan katılımcıların sosyo-demografik
özellikleri hakkında bilgi toplamak için Kişisel Bilgi Formu (Bkz., Ek
B), kontrol odağı için KDÖ (Kontrol Odağı Ölçeği), başa çıkma tarzları
için COPE (Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği), yaşam doyumu
düzeyi için YDÖ (Yaşam Doyumu Ölçeği), tükenmişlik düzeyleri için MTÖ
(Maslach Tükenmişlik Ölçeği) ve stres düzeylerini belirlemek için
Engelli veya Süreğen Hastalığı Olan Bir Çocuğa Sahip Anne Babaların
Kaygı ve Endişe Düzeylerini Ölçme Aracı (KEÖA) kullanılmıştır.
Araştırmadaki birinci çalışmaya ait bulgularda görme engelli çocuğu olan
ebeveyn çiftlerinde anne - babalar arasında sahip olunan kontrol odağı,
yaşam doyumu düzeyi, stres düzeyi ve tükenmişlik düzeyi bakımından
anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Annelerin inkar eğiliminin ve çocuğun
aileye getireceği zorluklarla ilgili kaygısının babalardan anlamlı
olarak daha yüksek olduğu ve babaların annelere göre daha fazla mali
kaygı yaşadığı belirlenmiştir.
İkinci çalışmanın bulgularına bakıldığında duygusal tükenmişliğin
yordayıcılarının algılanan stres, dini olarak başa çıkma eğilimi ve
davranışsal olarak boş verme eğilimi olduğu görülmüştür. Pozitif yeniden
yorumlama ve gelişme eğilimi ise kişisel başarı algısının tek anlamlı
yordayıcısı olarak bulunmuştur. Duyarsızlaşma düzeyi için belirlenen
yordayıcılar ise stres ve kontrol odağıdır. Yaşam doyumuna ilişkin
regresyon analizi sonuçları algılanan stres düzeyi, aktif başa çıkma ile
soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma davranışlarının anlamlı
yordayıcılar olduğunu işaret etmiştir. Araştırma kapsamında elde edilen
bulgular alanyazın eşliğinde tartışılmıştır.