Bilişsel bozukluk hastalarına bakım verenlerde beklentisel yas ve ilişkili faktörler
Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Makbule Çiğdem Aydemir
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Amaç: Beklentisel yas, başta Alzheimer Hastalığı olmak üzere bakım gerektiren kronik birçok hastalıkta bakım veren hasta yakınları tarafından sıkça deneyimlenen bir süreçtir. Bilişsel bozukluk grubunda beklentisel yasla ilişkili olabilecek faktörler yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışmada Alzheimer Hastalığı ile hematolojik malignite hastalarına bakım verenlerde beklentisel yas sıklığı ve şiddetinin karşılaştırmalı olarak araştırılması ve Alzheimer Hastalığı grubunda beklentisel yasla ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya her iki gruptan 66 hasta ve yakını olmak üzere 132 katılımcı dahil edildi. Hastalara Mini Mental Test (MMT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HADÖ) verildi. Hasta yakınlarına Sosyodemografik Veriler Anketi, Marwit-Meuser Bakım Veren Yas Ölçeği-Kısa Formu (MMBYÖ), Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği ve Bakım Verme Yükü Ölçeği uygulandı. Hasta yakınlarından hasta hakkında alınan bilgiler doğrultusunda görüşmeci tarafından Klinik Demans Skoru (KDS), Katz Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA) Ölçeği, Lawton & Brody Enstrümantal GYA Ölçeği, Nöropsikiyatrik Envanter (NPE), Cohen-Mansfield Ajitasyon Envanteri (CMAE) ve Charlson Komorbidite İndeksi (CKİ) yapıldı. Bulgular: İki gruptaki hasta ve yakınları yaş dışındaki sosyodemografik özellikler açısından benzerdir. Beklentisel yas sıklığı Alzheimer Hastalığı grubunda %57,6 (n=38), malignite grubunda %51,5 (n=34)'tür. MMBYÖ ortalama puanı Alzheimer Hastalığı grubunda 48,77 (±17,98), malignite grubunda ise 44,18 (±15,57)'dir. İki grup beklentisel yas sıklığı ve şiddeti açısından benzer bulunmuştur. MMBYÖ'nün alt faktörleri incelendiğinde Alzheimer Hastalığı grubunda «kişisel fedakârlık yükü» daha fazladır (p<0,05). Alzheimer Hastalığı grubunda MMBYÖ puanı; bakım yükü (r=0,74), NPE (R=0,63), NPE-Sıkıntı (r=0,65), KDS (r=0,58), hasta yakını HADÖ-Anksiyete puanı (r=0,54), hasta yakını HADÖ-Depresyon puanı (r=0,49), CMAE (R=0,47), hastalık süresi (r=0,41), hasta HADÖ-Depresyon puanı (r=0,38), hasta yakınının ilgilendiği günlük süre (r=0,26) ile pozitif; hasta MMT (r=-0,37), Katz GYA (R=-0,42), Lawton & Brody Enstrümantal GYA (R=-0,51) ile negatif yönde koreledir (p<0,05). Bakım yükü, KDS, NPE, hasta yakını HADÖ-Anksiyete ve HADÖ-Depresyon puanlarından oluşan model ile beklentisel yastaki varyansın %58'i açıklanmaktadır. Bakım yükü, beklentisel yastaki varyansın %18,2'sini açıklamaktadır. Orta veya ağır evredeki hastalık, hastalık süresinin 4-8 yıl olması, hastada antipsikotik kullanımı gereksinimi ve hastayla günde 6-12 saat ilgilenmenin beklentisel yası artırdığı saptanmıştır. Son olarak çocuklarda, eşlere göre beklentisel yas şiddeti daha fazla bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma kronik hastalığı bulunan iki grubu doğrudan karşılaştıran ilk çalışmadır. Bulgular beklentisel yasın iki grupta da sık yaşandığını göstermiştir. Beklentisel yas, hastalıklara göre niceliksel değil niteliksel farklılıklar gösterebilir. Bu çalışmayla beklentisel yasla ilişkili birçok faktör ortaya konmuştur. Bakım yükünün beklentisel yasla bu kadar ilişkili olması, bazı faktörlerin bakım yükü üzerinden beklentisel yası artırdığını düşündürmüştür. Neden-sonuç ilişkisinin doğru kurulabilmesi için uzunlamasına çalışmalara ihtiyaç vardır.