E. coli Suşlarında Antimikrobiyal Direnci Önlemek Amacıyla Nanopartikül Temelli Aşı Formülasyonu Geliştirilmesi
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Hacettepe Üniversitesi, Aşı Enstitüsü, Türkiye
Tez Danışmanı: Gamze Varan
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu tez çalışmasında, antimikrobiyal direnç sorununun artan klinik önemi doğrultusunda Escherichia colisuşlarında antimikrobiyal direnci önlemek amacıyla dış zar veziküllerinin (OMV) nanopartiküler aşı formülasyonu olarak geliştirilmesi ve in vitro güvenlilik ve etkililiğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada E. coli kaynaklı OMV’ler ultrasantifügasyon, teğetsel akış filtrasyonu ve iyon değişim kolonu ExoBacteria™ olmak üzere üç farklı izolasyon yöntemi ile elde edilmiş ve partikül büyüklüğü, polidispersite indeksi, zeta potansiyeli ve toplam protein miktarı açısından karşılaştırılmıştır. Fizikokimyasal özellikleri DLS ile karakterize edilmiş; morfolojik doğrulama taramalı elektron mikroskobu ile gerçekleştirilmiştir. Karakterizasyon bulguları, iyon değişim kolonu yöntemiyle elde edilen OMV’lerin daha düşük partikül boyutu, daha düşük polidispersite indeksi ve daha yüksek protein verimi gösterdiğini ortaya koymuştur. En verimli yöntem olduğu bulunan iyon değişim kolonu ile elde edilen OMV’ler kullanılarak gerçekleştirilen MTT analizi sonucunda belirlenen güvenli doz ile adjuvansız, Alum ve monofosforil lipit A adjuvanları içeren farklı aşı formülasyonları hazırlanmıştır. Formülasyonların güvenlilik profili L929 fare fibroblast hücre hattında ve CaCo-2:HT29 ko-kültür modelinde MTT analizi ile değerlendirilmiş ve seçilen dozlarda hücre canlılığının korunduğu belirlenmiştir. Formülasyonların intestinal bariyer ve mukozal immün yanıt üzerindeki etkilerini incelemek amacıyla CaCo-2:HT29 ko-kültür modeli kurulmuş, bariyer bütünlüğü TEER ölçümleriyle izlenmiştir. Ayrıca THP-1 monositleri PMA ile makrofaj-benzeri hücrelere farklılaştırılarak modele dahil edilmiş ve apikal ile bazolateral kompartımanlarda sitokin yanıtları değerlendirilmiştir. Çalışmanın son aşamasında, formülasyon uygulanmış hücrelerden elde edilen koşullandırılmış ortamların dirençli ve duyarlı E. coli suşlarının koloni oluşumu üzerindeki etkisi incelenmiştir. Bulgular, özellikle duyarlı suşlarda koloni oluşumunun azaldığını, dirençli suşlarda ise etkinin daha sınırlı olduğunu göstermiştir. Genel olarak OMV temelli formülasyonların güvenli, immünomodülatör ve bakteriyel çoğalma üzerinde dolaylı baskılayıcı etkilere sahip olabileceği düşünülmektedir. Sonuç olarak, bu çalışma OMV tabanlı aşı yaklaşımlarının antimikrobiyal dirençle mücadelede umut verici bir strateji olabileceğini ortaya koymaktadır.